Namaz uaqytyŞariat boyınşa äyel adamnıñ küyeui qaytys bolğannan soñ nemese ajyrasqannan keyin belgili waqyt kütui mindetti. Bul kezde äyelge quda tüsuge de, üilenuge de bolmaydı.
Qur'an Kärimde: «Küyeuinen ajyrasqan äielder (özge erkekpen turmıs qurmay turıp) üş haız (etekkir) merzimin kütui kerek» , – delingen («Baqara» süresi, 228-ayat).
Haız qanı kelmegen nemese jası ötip haızı toqtan äielderdiñ kütui merzimi (ğiddası) üş ay, al jüktili äieldiki bosanğanğa deyin jalğasadı. Bul turalı Qur'an Kärimde:
«Al äielderiñnen etekkirden küder üzgenderi bolsa, eger (olardıñ merzimderi jayında) kümändansañdar, onda olardıñ, sonday-aq etekkir kelmegenderdiñ iddalary – üş ay. Al jüktili äielderdiñ kütui merzimderi – närestelerin bosanğanğa deyin» , – dep aytılğan («Talaq» süresi, 4-ayat).
Küyeui qaytys bolğan äielderdiñ ğidda merzimi – tört ay on kün. Bul jayında Qur'anda bılay aytılğan:
«Aralarıñnan äldebireu qaytys bolsa, artında qalğan jesirleri (küyeuge şıqpay) tört ay on kün kütedi» («Baqara» süresi, 234-ayat).
Al qazaqtıñ saltında qaytys bolğan küyeuiniñ jıl asy ötpей turıp äieldiñ turmısqa şığuı uyat sanaladı.
Kütui merziminde äieldiñ jüktili nemese jüktili emestiği anıqtaladı. Eger qursaqqa bala bitken bolsa, tegi şataspaydı. Sonday-aq äyel adam ğidda merzimin kütui arqılı öziniñ marqum küyeuimen ötkен erli-zayıptılıq turmısına qurmet körsetedi.
Nekesi qiılğan, biraq şımıldıqқа kirip, küyeuimen oñaşa qalmağan (jınıstıq qatınasqa tüspеген) qız nemese äyel, talaq berilgennen soñ ğidda merzimin kütui mindet emes. Ol ğidda merzimin kütpey basqa erge küyeuge şığa aladı.
Qoryta kele, ajyrasqan äieldiñ şariattağı kütui merzimderin bılay bölip körsetuge boladı:
Küyeuinen ajyrasqan jas äieldiñ ğiddası – üş haız merzimniñ ötuі.
Jasına baylanıstı etekkirden qalğan nemese belgili sebepmen haız qanı kelmegen äieldiñ ajyrasqannan keyingi kütui merzimi – 3 ay.
Jüktіlik kezinde küyeuimen ajyrasqan äieldiñ kütui merzimi balasın bosanu men ayaqtaladı.
Küyeui qaytys bolğan äieldiñ ğidda merzimi – 4 ay 10 kün.
Nekesi qiılğan, biraq şımıldıqқа kirip, küyeuimen oñaşa qalmağan qız nemese äyel, talaq berilgennen soñ ğidda merzimin kütui mindet emes.
Şariği turğıda (zañdı) ajyrasqannan keyin äielder keminde osı aytılğan merzimdi kütip, sosın özge azamatqa turmıs qura aladı. Al äieldiñ öz küyeuimen qayta nekelesuge mümkindigi bolsa äri tatulasıp jatsa, aytılğan merzimdi kütpey, olar nekelesip, qayta qosıla aladı. Degenmen Alla Tağala bolmaşı sebeptarmen ajyrasqan erli-zayıptılardı jaqsı körmeydi. Sondıqtan musulman erli-zayıptılar bir-birin sıylap, keşirimdi bolıp, balalardıñ keyingi tağdırın oylap, sabırlıq tanıtıp, barınşa otbasın saqtap qaluğa tırısuı kerek.
Daiyndağan Hasan AMANQUL
«Münara» gazetі, №19, 2020 jıl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.