Alatyn zeketıñdı beru kerek pe?

Zeketke qatysty alatyn qaryzdar üşke bölınedı:

1. Küştı qaryz: Būlar qaryzğa berılgen aqşalar men sauda tauarlarynyñ qūny retınde alynatyn qaryzdar. Būl qaryzdar boryşkerler tarapynan moiyndalsa nemese qaryzdy däleldeitın naqty aiğaq bolsa, qaryz aluşy är jyly zeketın töleuı kerek. Aldyñğy jyldarğa zeket berılmese, qaryz qaitarylğannan keiın ötken jyldardyñ zeketı tölenedı.

2. Ortaşa qaryz: Sauda üşın emes, mülıktıñ kırısınen alynatyn qaryz. Mysaly, üi jaldau aqysy siiaqty. Būl qaryzda da ötken jyldardyñ zeket qaryzy tuyndaidy. Bıraq zeket qaryzyn töleu üşın qaryz aluşynyñ kemınde nisap mölşerındei qarajat aluy qajet.

3. Älsız qaryz: Ösiet, mähr jäne diet siiaqty mal qūnyna jatpaityn qaryzdar. Sebebı būl qaryzdar mal almasuynan tuyndağan qaryz emes. Mūndai qaryzdarğa ötken jyldardyñ zeketı qajet emes. Qolğa tüsıp, bır jyl ötken soñ zeketı berıledı. (İbn Abidin, Raddul-muhtar, 2/305; Mehmed Zihni, Nimet-i İslam, 739, 740)

İnkar etılgen nemese qaitaryluy mümkın emes qaryzdar üşın qaryz aluşy är jyly zeket beruı mındettı emes. Eger mūndai ümıtı üzılgen qaryz keiın qaitarylsa, qolğa tüsıp, bır jyl ötken soñ tek sol jyldyñ zeketı berıledı; ötken jyldar üşın zeket qajet emes. (Märğinani, äl-Hidaia, 1/96)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu