ALIMENT TÖLEUDİÑ DİNDEGI ÜKİMİ QANDAI?

Aliment degenimiz – bir adam ony aluğa quqığı bar ekinşi adamğa beruge mindetti aqşalay nemese materialdıq qaražat. Alimenttiñ köp taralğanı – balanı asırauğa tölene tin tölemder. Şariatımızda aliment degen tüsini k bolmağanı men näpaqamen qamtamasız etu uğımy bar. Yani otağasınıñ jauapkerşiligindegi jandardı qajetti närselermen (azıq-tülik, däri-därmek, kiim-keşek, baspana t.b.) qamtamasız etu.

Kișkentai balalardıñ näpaqası belgilі bir jasa jetkenge deiin äkеге jüktel edi. Näpaqağa balanıñ ta mağy, kiimi, auırsa emdetui sekildi şığındar jatatı. Tipti kämеlet jasına jetip, oqıuı nemese mügedek boluı sebеpti jumıs isteuge mümkindigi bolmasa, äkesi balasın näpaqamen qamtamasız etui kerek. Al qız balanı tur mısqa şıqqanğa deiin bağıp-qağadı.

Äkesi ajırasıp ketse de balasınıñ aldındağı jauapkerşilik pen mindetten bosamaydı. Ğiddat mer zimi ayaqtal ğanğa deiin äieline, belgilі bir jasa jet кенге deiin balalarına näpaqa berip otıradı. Alla Tağala bul jayında:

«Bala emizetin analardı as-auqat jäne kiim-keşekpen qoğamdağı ğurıpqa sai jaqsılap qamtamasız etu – bala äkesiniñ mindeti. Eşkіmge şa masınan tıs mindet jüktelmeidi» , – degen («Baqara» süresi, 233-ayat).

Imam ibn Munzir: «Äkeniñ kișkentai balalarına näpaqasın beruge tiіs ekenin bükil ğalımdar bira uızdan qoldağan. Öytkeni bala – adamnıñ bauır eti. Öziniñ tänin azıq tandıruı tiіs bolğanındai, balasın da tamaqtan dyru – oğan mindet», – degen.

Äkesiniñ jumıs isteuge şaması jetip tursa, balaları nıñ näpaqası onıñ moınında boladı. Näpaqanı är äke jağdaiyına qarap beredi. Alla Tağala Quranda:

«Aŭqat ty adam (qolına qarağan äiel, bala-şağasına) auqaty na qarai (mol) näpaqa bersin. Al rızıq-nesibesi şekteu li bolğan adam Allanıñ özine näsip etken jağdaiyına qarai näpaqa bersin» , – degen («Talaq» süresi, 7-ayat).

Ärbir ata-ana balağa jauaptı, perzent olarga amanat. Ardaqty Pağambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):

«Bäriñ de baqtaşısyndar, bäriñ de qo lastındağıl arğa jauaptısyndar. Ämirşi – adaml arğa baqtaşı, öziniñ qolastındağıl arğa jauaptı. Er adam – otbasına baqtaşı, öziniñ qolastındağıl arğa jauap ty. Äiel – küieuiniñ üiine jäne balasına baqtaşı äri solarğa jauaptı» , – degen.

Sondıqtan ajırasqan künde de äkeniñ balaların asırap, bağuy (aliment töleui) oğan jaqsı tärbie berui şariat boyınşa mindet. Onı tö leuden qaşu, tabısın jasırıp, az mölşerde töleu – künä. Er adamdar osı künäsi üşin bul düniede zan al- dında, aqirette Alla aldında jauap beredi.

Medet QURMAŞULY,

«Iman» jurnalı, №2, 2023 jyl