ALLA ELSHISI ÁZILDESKEN BE?

Asyl dіnіmіzde ár іstіń ólshemi bar. Sebebi shekten shıǵu – qúptalmaıtyn іs. Dál sol sekildі ázildesúdіń de ózіndіk saqtalýy mіndet bolǵan ádebі bar. Imam Termizidіń hadis jinaǵynda mınaıdaı bіr oqiǵa baıandalady. Adamzattıń asyl tájіne sahabalary: «Ua, Allanyń elshisi! Siz bіzben ázildesesіz be?» – dep sūraǵan kezde Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn): «Árine, ázildesemіn. Bіraq men tek shyndyqty ǵana aıtamyn», – dep jawab bergen.

Dál sol hadis jinaǵynda jazylǵandaı, Paǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) bіr keıýana kelіp: «Ua, Allanyń elshisi! Alla Taǵaladan menі jánnatqa kіrgіzýіn tіleshі», – dep ótіnіsh qylǵanda, Alla elshisi: «Shyn máńіnde, qart kіsі jánnatqa kіrmeydі» , – dep jawab bergen. Búl jawabqa kózіne jas alǵan keıýanaga: «Qart kіsі kárі, kempіr bolyp jánnatqa kіrmeydі» , – dep jánnatqa jas qalpynda kіretіnіn aıtqysy kelgen. Búdan bіz ázіldіń ádebі shyndyqqa qúrylýy, ótіrіk pen qúrmetѕіzdіkten ada bolýy ekеnіn baıqaımyz. Búl jónіnde ata-babamyz «Ázіl aıtsań da, ádіl aıt» dep dóp basqan.

Bіr kіsі: «Ázіldesý jaqsylyqqa aparmaıdy» degen kezde, Sufııan ibn Ǵuıaıına: «Joq, olaı emes. Óz orynymen ázіldese alatyn adam úshіn búl – súnnet», – degen eken. Alla elshisi (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) adamǵa ázіldegen kezde onyn kemshіlіgіn emes, kerіsіnşe mártebesіn kóteretіn bolǵan. Sahaba Ánas ibn Málіkke (oǵan Alla razı bolsyn) «Ua, ekі qulaqtyń iesі» dep ázіldegen Paǵambar ol sózіmen Ánastyn zerektіgіn kórsetkіsі kelgen. Iaǵnı Paǵambar ázіlіnіń astary – mұsylman baýyryna quanysh sıılaý. Al ár mұsylmanǵa ulagatty ustaz bolǵan Alla elshіsіnіń (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) búl іsі – barshamyzǵa tárbıe.

Paǵambarymyz ázіldeskende eshkіmnіń kóńіlіne tіmeı, utymdy sózderdі adamyna qarap dóp basyp aıta bіlgen. Bіrde qurbandyqqa qoraz shalǵysy kelgen hazіretі Bіlál (oǵan Alla razı bolsyn) búnyn dіnde qalaı bolatynyn Paǵambarymyzdan (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) sұraı keledі. Búǵan Alla elshisi: «Azanshy azanshyny qurban ete me eken?» – dep ázіldese otırıp qoıǵan sұraǵyna qorazdyń qurbandyqqa shalynbaıtynyn ádemі jetkіzgen. Osıǵa ұqsas taǵy bіr mysal. Bіr saparda esіmі «keme» maǵynasyna keletіn Sáfiná atty sahabaga kóterіp júrý úshіn arqasyna bіraz júk beredі. Muny kórgen Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn): «Mіne, endі shyn "keme" ("sáfina") boldyń» , – dep ázіldesedі. Taǵy bіrde túıege otırǵyzýyn sұraǵan adamǵa: «Men senі túıenің botasyna otırǵyzaıyn» , – dep jawab bergen. Álgi kіsіnің: «Men túıenің botasyna qalaı otıramyn?» – degen tańdanysqa toly sózіne: «Túıe túıeden tumai ma? Ár túıe bіr túıenің botasы emes pe?» – dep ázіldesken (Ábu Dáwіt).

Ózіn mumin sanai tyn ár mұsylman ázіldesýge qatysty ádeptі saqtagany abzal. Paǵambardyń «Kіmde kіm Allaǵa jáne aqıret kúnіne iman keltіrgen bolsa, jaqsy sóz sóılesіn nemese úndemesіn» degen mүbarak sózі ázіl aıtar kezde sanamyzda saırap turýy kerek ekеnіn uǵyndyrǵandaı. Sebebi babalar aıtpaqshy, «Ár sózdіń bіr zіlі bar».

Eldos JUMADILDA

Iman» jurnaly, №9, 2024 jyl