Aqıqa berudiñ ükimi qanday?

Aqıqa – arab tilinde «tuuğan närestenıñ şaşı» degendi bildirip, şariattağı mağınası: «Ol – säbidiñ düniege keluine oray Alla Tağalağa şükirşilik retinde soyılatın qurbandıq».

Aqıqa qurbandığına baylanıstı Alla Elşisiniñ (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın) Hasan men Hüseyinge bir-bir qoydan soığandığı turalı riwayat kelgen[1]. Sonday-aq tuuğan ul balağa eki, qız balağa bir qoy soyılatını jayında da hadister jetken[2]. Osı derekterdi alğa tartıp aqıqanıñ ükimın sünnet degen ğalımdar bar.

Hanafi mäzhabı boyınşa aqıqanıñ ükimi mubah (yağni isteui nemese istemeui adamnıñ öz erkinde). Öytkeni qurbandıqtıñ bul türı islamnıñ alğaşqı waqıtına bolıp, odan keyin qurban ayt qurbandığımen küşi joyılğan. Oğan Ayşa anamızdan, Aliden (Alla olardan razı bolsyn) jetken:

نسخت الأضحية كل دم كان قبلها

«Qurban ayttağı qurbandıq özinen burınğılardıñ ükimın joydı» [3], – degen riwayattar dälil boladı. Aqıqa, atira [4] sekildi qurban ayt qurbandığınan burın orın alğan. Sonday-aq Alla Elşisinen (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın) aqıqa turalı surağanda:

إن الله (تعالى) لا يحب العقوق من شاء فليعق عن الغلام شاتين و عن الجارية شاة

«Rasında Alla Tağala ata-anağa qarsı şığudı nemese aqiq boludı unatpaydı. Kimde-kim qalasa aqıqa qurbandığına ul balağa eki, qız balağa bir qoydı şalsın» [5], – dep jauap bergen.

Bul hadis aqıqanıñ ükimi sünnet degendi joqqa şığaradı. Öytkeni Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın) aqıqanıñ orındaluın adamnıñ öz erkine saldı. Demek bul mubahtı bildirip tur [6]. Bul pikirdi imam Tahaui, ibn Abin sekildi ğalımdar quptaqan[7].

Qoryta aytqanda, aqıqa qurbandığın şalu mubah. Mümkindigi bolsa, qız balağa bir qoy, ul balağa eki qoy soyıladı. Aqıqa qurbandıq etin şalğan adamnıñ özi jeydi nemese köpşilikke dastarhan jayıp, däm tattıradı. Aqıqa qurbandığın jetinşi künden bastap, balığat jasına jetkenge deyin şaluğa boladı.

Asqar Darkhanbaev,

Almatı qalasındağı «Omar ibn äl-Hattab»

meşitiniñ naib imamı

• [1] Äbu Däuit, 3/261-262.

• [2] Termizi 1516, Nasai 4217.

• [3] Bayhaqi, Sunan al-Kibar, 9/439. Äl-Hindi, känzu äl-ummal, 5/860. №14564.

• [4] Jahilet däuirinde bir kisiniñ tüiesi nemese qoyı tusa, birinşi balasın soıp özi jep jäne basqalardı da tamaqtandıratın bolğan. Bul soılğan maldı atira dep ataytın.

• [5] Ahmad, 2/182-194. Äbu Däuit, 3/262, №2842. Näsäi, 7/162-163.

• [6] Käsäni, Bädäi as-sanaiğ, 6/298.

• [7] Tahaui, Muhtasar ät-Tahaui, 299. Ibn Abidin, Äl-Ğuquq äd-Dariya, 2/212. Jäne Raddu äl-muhtar, 6/650.