Namaz uaqytyPende Alla Tağalağa jalbarınıp, dua etkennən keyin «ämin» dep, tilegi qabıl boluın suraydı. Bul amal öz bastauın Musa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) payğambar zamanınan aladı.
Alla elşisi (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn): «Mağan namazda jäne duada «ämin» (dep aytu) nəsip boldı, bul menen burın Musadan basqa eşkimge nəsip bolmağan, Musa dua qılğanda, Harun «ämin» dep turatın. Sondıqtan duanı äminmen ayaqtandar. Öytkeni Alla senderden munı qabıl etedi», – dep ösiет etken (İbn Huzayma).
Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn): «İmam «ämin» degenде, sender de «ämin» dep aytıñdar. Öytkeni kimniñ («ämin» dep aytqan) sözi periştelerdiñ aytuımen tura (para-par) kelse, onıñ burınğı ötkən günəsi keşiriledi», – degen (Buhari, Müslim).
Tağı bir hadiste: «Ämin dep aytpaytın adamnıñ mysalı bir adamdarmen birge jorıqqa şıqqan kisiğe uqsaydı. Olar jerebe tartıp, jebe suırısqanda, barlığınıñ jebesi şığıptı da, onıñ jebesi eş şıqpaptı. Sonda ol: «Meniñ jebem neliqtən eş şıqpadı?» – degende, oğan: «Öytkeni, sen «ämin» dep aytpadıñ», – delinipti» (Äbu Yağlä).
Negizinde «ämin» arabtıñ sözi emes, basqa tilden engen söz. İmam Qurtubi (Alla onı raqımına alsın) aytadı: «Ğalımdardıñ basım köpşiliginiñ pikirinşe, «ämin» sözi «Ua, Alla! Bizden qabıl et!» – degen mağınanı bildirip, dua uğımynda qoldanıladı».
İbn Abbas (Alla oğan razı bolsyn) aytadı: «Men Alla elşisinen (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn) «ämin» söziniñ mağınası ne?» dep surağanımda, ol (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn): «Ua, Rabbım! Tilegimdi qabıl et», – dep jauap berdi» («Äl-Jamiğu li ahkam äl-Qur'an»). Sonday-aq ğalımdar onıñ «solay bolsyn», «ümitimizdi eş etpe» degen mağınası da bar deydi.
Arabtar älif ärpin sozip («äämiin») jäne sozmey («ämiin») eki türde aytadı. Qalay aytılsa da, mağınası özgermeydi, solay qala beredi. Qazaq halqınıñ duada «ämin» nemese «äumin» dep aytuı – «Alla qabıl etsin, sawabın jazsın» degen nietiniñ körinisi. Ekeui de qoldanıstağı sözder bolğandıqtan, mağınası birdey deuge boladı. Qazaq äu bastan bata bergenде «äumin» dep te qoldanğan. A.Bayturısınulı atındağı Til bilimı instituty dayındağan «Orfografiyalıq sözdikte» qazaq tiliniñ zañdılığı boyınşa «äumin» dep jazu kerekdigi körsetilgen. Sondıqtan onı qate dep aytpaymız.
Bul mäselede «olay emes, bılay» dep talas-tartıs jasamau qajet.
Dayındağan Hasan AMANQUL,
«Munara» gazetı, №11, 2021 jıl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.