ÄYELDERDİÑ BOYANUINA BOLA MA?

Äyelderge, qızdarğa şariat şeñberinen şıqpay sändenuine, boyanuına ruqsat etiledi [1] . Alla Qur'anda bylaý deýdi:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ

« (Ua, Paǵambar!) «Allanıñ quldaryna şıǵarǵan äşekeyleri men rızıqtardıñ jaqsıların haram etip jürgen kim?» dep ait» [2] .

Bul ayat kez kelgen äşekeydiñ negizi mubah (ruqsat) ekendigine dälil [3] .

Jäbirden jetken hadiste: «Ali Yemennen Alla Elşisiniñ tüyessin äkelgende, Fatimanıñ ihramnan şığıp, boyalǵan kiim kigenin jäne közine sürme jaqqanın köredi» [4] , – delingen.

Sondıqtan äyelderge sürmege ruqsat etilgendey, makiyaj t.b. boyaǵış zattar men boyanularına boladı. Alayda tömendegi şarttardıñ tabıluı tiis:

• Küyewiniñ jäne maxramdarınıñ [5] aldında boyanuı; Bulardan basqa böğde adamdardıñ aldında juqartıp nemese qalıñdatıp bolsa da boyanuǵa bolmaýdı.

• Zıyan bolmauı;

• Eri qaýtys bolǵan äyel idda merzimin kütip otırmaǵan boluı; Sebebi äyelge idda merziminde sürme jaǵuǵa, boyanuǵa, iis su sebinuge bolmaýdı [6] .

• Ädeptilik şeñberinen şıqpaýı äri qalıptasqan ädep-ğurıpqa qaýşı kelmeýi;

• Isırapqa jol bermeýi;

• Boyaǵış zattardıñ quramında näjis, haram, su ötkizbeýtin närsler bolmauı tiis. Öytkeni ǵulamalar därette juwluı tiis bolǵan ağzalarǵa jäne ǵusılda bükil denege su jetkizu kerekdigine biraýızdan kelisken [7] .

QMDB Şariat jäne pätua bölimi

[1] Kämäl ibn Hümay, «Fätxu äl-qadir», 2/347. Äz-Zäýilaǵi, «Täbiýnu äl-haqaiq», 1/331. Äl-Xattab, «Mäwähibu äl-jälili», 4/230. Äş-Şibini, «Muǵni äl-muhtaǵ», 3/400. Äl-Buhuti, «Şärhu muntäha äl-iradat», 2/114. Samiya Hayaşa, «Näwäzilu zinatu äl-maräti fi äl-fiqhi äl-islamia», 26.

[2] Aǵraf» süresi, 32-ayat.

[3] Äl-Qasimi, «Mähäsinu ät-täwıl», 5/46.

[4] Muslim, №1218.

[5] Maxram – äyeldiñ küýeui jäne eşqaşan üýlenuge bolmaýtın erkek tuısqandarı. Olar: äkesi, atası, uldarı, tuğan aǵa-inileri, olardıñ uldarı, äpke-siñilileriniñ uldarı, äkesiniñ tuğan aǵa-inileri, tuğan naǵaşı aǵa-inileri, küýewiniñ äkesi (qaýn atası), atası, küýewiniñ basqa äyelderinen tuğan uldarı, süt anasınıñ küýeui, uldarı. Sonday-aq süt anasınıñ äkesi, küýeui, aǵa-inileri, uldarı jäne odan emgen basqa erkektiñ uldarı. Sebebi şariatta bir anadan emgen eki adamnıñ ul-qızdarına da bir-birine üýlenuge bolmaýdı.

[6] «Fätxu äl-qadir», 4/340. «Äl-inäyä», 4/336.

[7] «Äl-mausuǵatu äl-muýassaratu fi fiqhi äl-qadaya äl-muǵasara», 58.