Namaz uaqytyPaiğambarymyz (oğan Allanyñ salaýaty men sälemi bolsyn) mūsliman äielderine paryz namazdardy meshitke barıp, jamağatpen birge oquğa rūqsat bergen. Biraq şariatta oğan belgilі talaptar qoyılady. Atap aytqanda, äiel kisi meshitke barğanda er adamdarmen aralaspauy, xosh iis qoldanbauy tіis.
Alla elşisi (oğan Allanyñ salaýaty men sälemi bolsyn): «Allanyñ quly – äielderdi Allanyñ meshitterinen tospańdar. Biraq olar meshitke barğanda, xosh iis qoldanbasyn» , – degen (Äbu Däuït). Būl hadiste äielderdi jamağat namazyna barudan tospaudı būıryp, olardy böğde erketterdiñ nazaryn audaratyn barlyq is-äreketterden tiyu kerekdigі aytyluda.
Paiğambarymyz (oğan Allanyñ salaýaty men sälemi bolsyn) dünieden ötkenden soñ, xäzireti Omar (Alla oğan razı bolsyn) däýirinde äielderge meshitke baruğa tıyım salyndy. Sol kezde ömir sürgen ülken saxabaların bireui de xäzireti Omardyñ būl şeşimine qarsy kelmedi. Keıbir äielder Ayşa (oğan Alla razı bolsyn) anamyzğa barıp: «Paiğambarymyzdyñ kezinde tıyım salınbağan närsege bügіn tıyım salınıp jatyr», – degen mağınada şağym aytqanda, Ayşa anamyz bylaı dep jauap bergen: «Paiğambarymyz (oğan Allanyñ salaýaty men sälemi bolsyn) biz sıyaqty bügіngі äielderdiñ jağdaıyn körgende, (öz zamanında) Banu İsrail äielderi (meshitke barudan) qaýtarylganday, olardy da, älbette, meshitten qaýtarar edi» (Buxari, Müslim).
Banu İsrail äielderine bir kezeñde ğibadathanağa baruğa rūqsat berilip, keıinnen meshitte erkettermen aralasu sekildi şariatqa qaýşy ister paıda bolğanda, olarga ğibadathanağa baruğa tıyım salınğan.
Paiğambarymyz (oğan Allanyñ salaýaty men sälemi bolsyn): «Äieldiñ aulasyndağı namazynan üi işinde oqqan namazy abzaldy. Onıñ üiindegi namazynan öziniñ jeke bölmesinde oqqan namazy artyq» , – degen (Äbu Däuït, Bäzzar). Demek äiel namazyn qanşalyqty bireudiñ közi tüspeıtin jerde oqysa, sonşa onıñ jaqsy is ekeni aytyluda. Sebebi äielder adamdarğa körinetin jerde namaz oqysa, oğan namaxram adamdardyñ közi tüsedi, nätijesinde şariatqa qaýşy isterge jol aşylady.
Mulla Ali qari (Alla ony raqym etsin) būl mäseleni jan-jaqty zerttep, bylaı tųjırımdady: «Barlyq namazdy oqu ųşin jas qyzdarga ğana emes, kempirlerge de meshitke keluge tıyım salynady degen ükim tañdaldy» (Fatxu bab äl-ğinaýa, 1/413). Demek Hanafi mäzhabynda äielderdiñ jasy da, qarty da jamağat namazdaryna ashyq türde qatysuy, sonımen qatar juma jäne aıt namazdaryna baruy qūptalmaıdy.
Alayda qajylyq jäne umra saparyna barğanda äielder öz maxramdarymen birge sol jerde jamağat namazdaryna qatysa alady. Būl şeşim qasietti eki mekenniñ özine tän artyqşylyğyna baylanysty. Sonymen qatar, basqa elderden nemese öñirlerden kelip, namaz oquğa meshitten basqa ıñğaily jaı tabylmağanda, sonımen qatar sol qalada turyp, üiine barsa namaz waqyty ötip ketetin jağdaıda äielder meshitke kirip, er adamdarga aralaspagan xälde namazyn oqy alady. Qalğan kezderde äielder namazyn üiinde oqqany abzaldy.
Hasan AMANQUL
« Munara » gazetі , №5 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.