Azan men qamat degenımız ne? Qaşan jäne qalai şariğatqa engızılgen?

Azan men qamat – paryz namazdardyñ sünnetterınen. Paryz namazdarğa şaqyru üşın azan oqudyñ negızı – Qūran men Sünnet. Būl turaly Qūran Kärımde bylai delıngen: «Sender namazğa şaqyrğan kezde olar ony mazaq etıp, oiynğa ainaldyrady.» (äl-Mäida, 5/58) ; «Ei, iman keltırgender! Jūma künı namaz üşın şaqyru jasalğanda, dereu Allany eske aluğa ūmtylyñdar…» (äl-Jūma, 62/9) Paiğambarymyz (s.a.s.) da: «Namaz uaqyty kelgende aralaryñnan bıreu azan oqysyn.» (Buhari, Azan, 17-18, 49 [628, 631, 685]; Muslim, Mäsäjid, 292 [674]) dep būiyrğan.

Namaz Mekke kezeñınde paryz etılgenımen, azan hijretten keiın ğana ıske asyryldy. Mädinağa hijretten keiın Mäsjid än-Näbäuidıñ qūrylysy aiaqtalyp, jamağatpen namaz tūraqty türde oqyla bastağanda, Paiğambarymyz (s.a.s.) namaz uaqyttarynyñ kırgenın qalai habarlauğa bolatynyn sahabalarymen aqyldasty. Sol kezde Paiğambarymyzğa uahi arqyly jäne ışınde Omar (r.a.) men Abdulla ibn Zäid (r.a.) bar keibır sahabalarğa tüsınde bügıngı azannyñ ülgısı üiretıldı. (Äbu Däuıt, Salät, 27-28 [498-499]; İbn Mäja, Azan, 1 [706-707]); qarañyz: İbn Abidin, Räddul-muhtar, 1/383)

Azan – İslamnyñ ūrany (simvoly) bolyp tabylady jäne mūäkkäd sünnet. Azan arqyly halyqqa namaz uaqytynyñ kırgenı jariialanyp qana qoimai, Allanyñ teñdessız ūlylyğy, Paiğambarymyzdyñ (s.a.s.) Onyñ qūly ärı elşısı ekendıgı jäne namazdyñ qūtylu joly ekenı jariialanady. İmam Mūhammed: «Bır eldı meken halqy tügeldei azandy tastasa, olarmen soğysamyn.» (Kasani, Bedaiğ, 1/146) degen.

Qamat – paryz namazdardan būryn, namazdyñ bastalğanyn bıldıretın jäne azan sözderıne ūqsas sözder. Azannan aiyrmaşylyğy – «haiia aläl-fälah» sözınen keiın «qad qamät äs-salat» sözı qosylady. Riuaiattarğa qarağanda, qamat ta joğaryda atalğan sahabalarğa sol tüste üiretılgen. (Äbu Däuıt, Salät, 28 [499, 507])

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu