Namaz uaqytyBalağat söz (boqtau, boqtıq söz) – aşy, zärli, turpajy sözdermen qatar, ujattı iske jäne adam denesiniñ ujattı jerlerine qatıstı qoldanuğa qatañ tıyım salınatyn jaman sözder.
Balağat sözderdi aytu adamgerşilikke jäne dindarlyqqa lajıqtı emes. Ol ar-namysty, ujattı ketiredi jäne özgelerdi aşulandyredı. Tipti şariatymyz erli-zajyptılar arasyndağı jynystyq qatynasty, däret buzudy jäne näjisti aşyq türde emes, auyspaly mağınadağı sözdermen aytuğa bujyrady. Mısaly, Qur'an Kärimde «jynystyq qatynas» degen mağınany auyspaly «läms» (jaqyndau, qosylu) sözderimen qoldanğan («Nisa» süresi, 43-ayat).
«Nisa» süresi, 43-ayat
Alla elşisi (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn): «Ülken günalardyñ işinde eñ auyry kisiniñ öz ata-anasyna lağinet aytuy» , – dedi. Sonda odan bir kisi: «Ua, Allanyñ elşisi! Adam qalaj öz ata-anasyna lağinet aytuy mümkin?» – dep surajdy. Sonda Pajğambarymyz: «Kisi bireudi äkesinen sybajdy. Ol da onı (öz kezeginde jauap retinde) äke-shesesinen sybajdy (osylaşa bireu arqyly öz ata-anasyn boqtan bolyp otır) » , – dep jauap beredi (Buhari). Osydan boqtau men boğauyz aytudıñ günä ekeni bayqalady.
«Ülken günalardyñ işinde eñ auyry kisiniñ öz ata-anasyna lağinet aytuy» ... «Kisi bireudi äkesinen sybajdy. Ol da onı (öz kezeginde jauap retinde) äke-shesesinen sybajdy (osylaşa bireu arqyly öz ata-anasyn boqtan bolyp otır) »
Sondaq-aq Pajğambarymyz (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn): «Allağa iman etken kisi – minşil emes, qarğap-sileuşi emes, jaman jüristi emes, bylapyt, balağat sözdi emes» , – dedi (Tirmizi). Atalmış hadiste özin mümin sanajtyn ärbir kisi öz bojydağy osyndaj süjimsiz qylyqtardan tazalanuı kerek ekendigi aşyq ajtylğan.
«Allağa iman etken kisi – minşil emes, qarğap-sileuşi emes, jaman jüristi emes, bylapyt, balağat sözdi emes»
Tağı bir hadiste: «Qiyamet küni kisiniñ tarazyğa auyr basatyn närsesi – körkem ädebi. Alla Tağalanyñ bylapyt söz ajtatyn kisige ashuı keledi» , – delingen (Näsai).
«Qiyamet küni kisiniñ tarazyğa auyr basatyn närsesi – körkem ädebi. Alla Tağalanyñ bylapyt söz ajtatyn kisige ashuı keledi»
Bayagıda qazaqy orta da josyqsız balağat söz ajtyp, adamdy nemese adamlardy qorlağandar ädettiq zañnyñ normalary men principterine säykes jazalanyp otırdy («Qazaq halqynyñ salt-dästürleri» kitaby, 2014).
Hasan AMANQUL,
« Munara » gazetı , №2 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.