BALANY NESHE JASYNDА SÜNDETTEU KEREK?

Sündetteu – Islam dіnіnde äri qazaq dästürіnde er balanyń jynys mүşesіn jaýyp tұrǵan terі bölşegіn kesu arqyly jasalatyn ғұryp. Arab tіlіnde «әл-хитан», meditsina tіlіnde «tsirkumtsiziya» dep atalady.

Meditsina mamandary bұl räsіmnіń adamnyń densaylyǵyna paidaly äri sündetteu arqyly jynys mүşesі arqyly juǵatyn köptegen aurulardyń aldyn alýǵa bolatynyn alǵa tartady. Al shariatymyz boiynsha er balany sündetke otırǵyzu – Paǵambarymyzdyń (оǵan Allanyń salawaty men sälemi bolsyn) sündeti.

Hadiste bes fitrattyń (jaratylystyn) bіrі retіnde sündetke otırǵyzýdy atap ötkен. Äbu Hурайраdan (Alla odan razy bolsyn) jetken hadiste Paǵambarymyz (оǵan Allanyń salawaty men sälemi bolsyn) bylaý deydi:

«Adamnyń tabigatyna mına bes närse tän. Sündetke otıru, shat pen qoltyqtaǵy tүktі tazartu, tyrnaq alu jäne mұrtty basu (qysqartu)» (Bukhari, Müslim).

Halkymyz balany taq sandarda, yaǵni үш, bes, jeti jasqa tolǵan shaǵynda sündetke otırǵyzǵan. Al shariatymyzda sündetteýdіń waqyty naqty belgіlenbegen. Keibir ǵalymdar Paǵambarymyzdyń (оǵan Allanyń salawaty men sälemi bolsyn) nemerelerі Hasan men Husein tuǵannan keiin jetіnshі kүnі qurbandyq shalyp, olardy sündetke otırǵyzǵany jaıly hadisin negizge ala otırıp osy waqytta sündetke otırǵyzý mustahab degen. Öytkenі bұl waqytta sündetke otırǵyzsa, balaǵa jeńil bolady äri jarasy da tez jazylady.

Hanafi mäzhabynyń körnektі ǵalymy Ibn Äbidin özіnіń «Hashiya» enbegіnde: «Imam Äbu Hanifa arnaıı dälil kelmegendіkten, sündetteýdіń shariattagy naqty waqytyn belgіlep aitpaǵan. Hanafi mäzhabynyń keıіngі buyn ǵalymdarynyń bіr tobı jeti men on ekі jas aralyǵynda sündetteýdі jön sanagan. Öytkenі jeti jasqa tolǵan bala basqalarǵa muqtaj bolmaı tamaǵyn özi ishіp, özi kiine alady. Sondaı-aq osy jasa jetken balany namaz oqýǵa baýlý – mustahab», – degen.

Hanafi mäzhabynyń köptegen ǵalymdary «Bahru är-Raiq» kitabynda sündetteýdіń belgіlі waqyty joq ekenіn, balanyń sündetteýdі kötere alatyn waqyttan bastap balighat jasyna deıіn oryndala beretіnіn aitqan. Eger bala älsіz bolyp, sündetteýdі kötere almaıdy dep, belgіlі waqytqa deıіn keşіktіrýge bolady. Eger bala sündettelіp tusa, oný qaıta sündetke otırǵyzýdyń qajeti joq. Özge de sebeptermen balighat jasyna deıіn sündetke otırǵyzylmasa, oný tezіrek sündetke otırǵyzý qajet.

Qoryta aitqanda, sündetteýdіń waqytyn balighat jasyna deıіn keşіktіrmegen jön. Shariatymyzda sündetke otırǵyzýdyń naqty waqyty belgіlenbegendіkten, balanyń densaylyǵy sündetteýdі kötere alýyna män berіledі. Sondaı-aq sündetteý densaylyqqa qatysty mäsele bolǵandyqtan, är ata-ana meditsina mamandarymen kelіse otırý balalaryn sündetteıтін waqytty özi belgіlegenі dұrys.

Medet QURMASHҰLY,

«Iman» jurnaly, №3, 2023 jyl