BALYQTY ELEKTR TOGY ARQYLY AULAUǴA BOLA MA?

Alla Taǵala Qur'anda su jändikteri turaly bylaı deıdi:

أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ

«(Wa, müminder!) Senderge jäne jolaushylarǵa paıdalanularyń üshin teñizdiń jändikteri men taǵamy ḥalal etildi» .

Alla Elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sälemi bolsyn): «Teñizdiń suı taza jäne onyń öleksesi adal» [1] , – degen.

Hanafi mäzhabynyń ǵulamalar Qur'an men sünnette atalǵan «su jändikterin» balyq ataýyna jatatyn jändikter dep tüsindiredi. Iaǵni, özdiginen ölip, sudyń betine qalqyp shıqqan balyqtan basqa kez kelgen balyq tekteshtiń ölisin de, tirisin de jeýge bolady.

Jalpy balyq aulawdyń birneshe türleri bar. Olardyń keıbirі shariǵatqa saı bolsa, keıbirі shariǵatqa qaıshy. Sondyqtan balyqshy shariǵatqa saı jolymen balyqty aulawı kerek. Iaǵni Allanyń bergen nyǵmetine künäli ispen jetu durys emes. Alla Taǵala Qur'anda:

كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

«Allanyń nesibesinen iship, jeńder de jer jüzinde buzaqylyq qylyp jürmender» [2] .

Sońǵy waqyt ta belen alǵan balyqty aulaw türiniń biri – tokpen ustaw. Toktyń voltin küşeitse, balyq ölip sudyń betine shyǵady, al tok küşi az bolsa ol balyqty öltirmese de, esengiretip tastaiady. Balyq jüzbeı qalǵandyqtan sudyń betine shyǵyp, ony aulaw jeńil bolady.

Balyqty tokpen aulawdyń mınaıdaı zıiandary bar:

• Balyqty qinap, azaptap öltiru. Islam meıirim dini bolǵandyqtan mundaı is-äreketter shariǵatymyzdyń talaptaryna saı kelmeıdi. Shariǵatymyzda janýarlardy bauyzdap öltirgende de ony körkem türde oryndaý buyyrylǵan. Allanyń Elshisi: «Alla Taǵala barlyq närseni jaqsylap isteýdi buyyrdy. Sondyqtan, maldy soısańdar, durystap soıyńdar, aldyn ala pıshaqty qaırańdar, janýardy qinamańdar» [3] , degen .

• Özen-köldegi tirshilik ataulynyń bügini men keleşegine qater töndirip, ondaǵy balyqtyń qoryn azaita dy. Tokpen aulawdyń saldarynan iri, usaq balyqtar, uýyldyryq, teñiz ösimdi kteri, qurttar sıyaqty jändikterdiń bári öledi. Tipti tirі qalǵan balyqtar da uýyldyryq shashpaıtyn bolyp qalady. Hadiste:

لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ

«Özińe de, özgеге de zııan beru joq» [4] , delingen.

Qoryta aitqanda, elektr toǵymen aulanǵan balyqty jeýge bolǵanymen, sudagy tirshilik ataýyn joıyp jibеру qaýpi bolǵandyqtan ruqsat etilmeıdi [5] .

Shariǵat jäne pätua bölіmі

• [1] Termizi, Äbu Däuіt.

• [2] Baqara süresi, 60-aýat.

• [3] Imam Muslim.

• [4] Imam Ahmad.

• [5] https://www.dar-alifta.org/ar/ViewFatwa.aspx?ID=13266&LangID=1&