Namaz uaqytyQıyamettiñ eñ ülken belgileri sanalatın «däbbät» atı maqūlıq turalı «Näm'l» süresiniñ 82-ayatında:
«Berilgen söz (uäde etilgen azap) iske asuğa şaq qalğanda, olardı jerden bir däbbät (maqūlıq) şığaramız. Söytip älgi maqūlıq adamdarğa til qatıp, ayattarımızğa lajıqtı türde ilanbağandıqtarın ajtadı», – dep bayan-dağan.
Arab tilinde «däbbät» sözi jer betinde aqırın jüretin jändikterge qaratıp ajtıladı. Ayattağı «däbbä»niñ sipatı Allanıñ özine ğana belgili. Ol janwar jerde süyrelep jüreme, älde eki, tört nemese san-sız ayağı bola ma, belgisiz. Dini ädebietterde ol «däbbät ul-ard» dep ataladı.
Sondaq-aq bul ayattıñ täpsirin ğulamalar bılay dep tüsindir-edi: «Qıyamet qayım bolğan kezde imansızdardıñ basına uäde etilgen azap keledi. Osı kezde jerden bir hajuan şığadı. Bul hajuan şıqqannan keyin pendeniñ täubesi qabıl etilmeitin waqıt tuadı. Ol adamdardıñ dínge jäne payğambarğa iman keltirmegeni jaily ajtadı». Ayat osı jağdajdı bayan-dap tur. Ol turalı eşqanday şübe bolmauı tiis.
Hafiz ibn Käsir: «Bul hajuan aqırzaman tayağanda adamdardıñ arasında buzaqılıq äbden taralıp, Allanıñ ämirin tärk etip, nağız dindi özgertip alğan kezde şığadı», – degen.
Huzajfa ibn Üsäid äl-Ğifäri (Alla oğan razı bol-sın) riwayat etken hadiste Payğambarımız (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bol-sın): «On belgini körmey Qıyamet bolmaydı», – dep jerden bir hajuan şığatını turalı ajtıp ötkän (Ahmad ibn Hanbal).
Abdulla ibn Ämir (Alla oğan razı bol-sın): «Payğambarımızdan (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bol-sın) jetkendei, Qıyamettiñ birinşi belgisi – kündiñ batıstan köterilui, jerden «däbbät» atı hajuannıñ şığuı. Kündiz bolatın bul oqiğada qaysı-biri aldımen şıqsa, keyingisi aldınğısınıñ artınan şığadı degen hadisti estip, onı sırä umıta almadım», – degen eken (Müslim).
Muhäqqiq täpsir ğalımdarı Qur'anda atı ajtılğan bul hajuan turalı kerek-siz jäne negizsiz äñgimelerdi köbeytip, alypqaşpa habarlarğa asa män bermeu qajettiğin ajtadı. Ol turalı Qur'an Kärimde jäne sahih hadisterde jetkilikti ajtılğan. Naqty aqiqatı bir Allağa ğana ajan.
Dajındağan Hasan AMANQUL,
«Münara» gazetı, №22, 2021 jıl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.