Namaz uaqytyŞariatımızda köz tigende, siqır jasalğanda, jın tigende, qorıqqanda, bir nərseden şoşıñğanda, auırğanda, aqıl-esinen auısqanda, basqa da sebepten dem saluğa, üşkiruge ruqsat berilgen. Siqır jasaу, köz tiyu, jın tiyu – aqiqat. Ol jöninde Qur'anda da, Pağambarymyzğa (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) hadisterinde de aytılğan. Qur'an ayattarı jäne duğalar men dem salu – Allah elşisiniñ (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) sünneti häm ümmetine üyretip ketken amalınıñ biri.
Dem salu räsimi arab tilinde «ruqiya» dep ataladı. Yani Qur'an Kərim ayattarın jäne Pağambarğa (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) hadisterindegi duğalardı oqıp özine nemese basqa adamğa dem salu. Mısalı, «Fatiha», «Yasin», «Yqılas», «Falaq», «Nas» jäne «Ayatul əl-Kursi», basqa süreler men ayattardı oqıp, dem saluğa boladı.
Qur'annıñ qasietiniñ biri – janğa daua, dertke şipa boluı. Qur'an ömirden ozğan kisilerdin ruhına ğana oqılmaydı. Dertke şaldıqqan adam Qur'an ayattarın şipa retinde oqi aladı.
«Isra» süresiniñ 82-ayatında: «Biz Qur'annan müminder üşin şipa häm raqım bolatın ayattar tüsiremiz» , – delingen.
Bul ayattan Qur'annıñ şipalıq qasieti aytılıp turğanın köremiz. Pağambarymyz (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) «Yqılas», «Falaq», «Nəs» sürelerin oqıu arqılı dem salğan, sonday-aq Allah elşisi:
«Fatiha» süresi – ärbir derttiñ dauası», – degen.
Sonday-aq Pağambarymyz:
«Ua, Allah! Adamdardıñ Rabbısı, keselderdi ketiruşi, şipa ber! Sen şipa beruşisiñ. Seniñ şipañnan basqa şipa joq. Bundan keyin aurudıñ izi de qalmaýtınday etip sauıqtır» , – dep dem salatın.
Qazirgi tañda «siqır jasalğan», «köz tigən» «jın tigən» adamdar köp. Adamdar tañğı, keşki zikrlerdi oqıp jäne özine dem salıp jüru arqılı olardan saqtana aladı. Ärkim öz-özine dem saluına boladı nemese dem sala alatın imamnan kömek süre aladı. Tañdaulı süreler men Pağambarymyzdan (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) jetken duğalardı oqıp, är şipa ayat duğalardı oqığan soñ nauqas adamğa süfilep otıradı.
Eger nauqasqa köz tigən bolsa jäne közi tigən adam anıqtalsa, onıñ däret alğan sumen köz tigən adamdı emdeydi. Hadiste:
«Bireuiñdiñ köziñ bireuiñe tise, onı şomıldırıñdar» , – delingen.
Al nauqasqa siqır jasalğanı anıqtalsa, siqır jaylı kelgen ayattardı qaytalap, köbirek oqıu kerek.
Joğarıda aytqanımızday, «siqır jasaу», «köz tiyu», «jın tiyu» – aqiqat. Sondıqtan musulman olardan qorğanu üşin tañğı, keşki zikrlerdi oqıp jürui kerek. Eger siqır jasalğan bolsa, Qur'anda kelgen siqırğa qatısı ayattardı men hadisterde kelgen duğalardı oqıp, özine dem saluı nemese dem salatın imamdarğa jüginui qajet.
Medet QURMAŞULY
«Iman» jurnalı, №10 , 2023 jıl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.