Ekındı namazynyñ uaqyty qaşan bastalady jäne qaşan aiaqtalady?

Ekındı namazynyñ uaqytynyñ bastaluy, besın namazynyñ uaqytynyñ aiaqtaluyna bailanysty bolğandyqtan, besın namazynyñ aiaqtaluy turaly pıkır aiyrmaşylyğy ekındı uaqytynyñ bastaluyna da äser etken. Sondyqtan İmam Äbu İusuf, İmam Mūhammed jäne basqa mäzhab imamdarynyñ pıkırınşe, besın uaqyty är närsenıñ köleñkesı «fei-i zeval»-dy eseptemegende özı siiaqty bır ese bolğanda aiaqtalady da, ekındı namazynyñ uaqyty bastalady. Būl asr-i äuuäl (ekındı namazynyñ alğaşqy uaqyty) dep atalady. Al İmam Äbu Hanifa boiynşa, besın uaqyty är närsenıñ köleñkesı «fei-i zeval»-dy eseptemegende özı siiaqty ekı ese bolğanda aiaqtalady da, ekındı namazynyñ uaqyty bastalady. Būl asr-i sani (ekındı namazynyñ ekınşı uaqyty) dep atalady. Dıni basqarmanyñ küntızbesınde asr-i äuuäl qoldanylyp keledı.

Ekındı namazynyñ soñğy uaqyty — künnıñ batuyna az uaqyt qalğanda aiaqtalady. Bıraq eşqandai sebep bolmasa, osy uaqytqa deiın keşıktırmeu kerek. Paiğambarymyz (s.a.s.) ekındı namazyn kün sary tüske engenge deiın keşıktırıp, keiın asyğys, nemqūraily türde oquyn mūnafyqtardyñ namazy dep atağan. (qarañyz: Muslim, Mesajid, 195 [622]; Äbu Däuıt, Salat, 5 [413]) Degenmen, eger būğan deiın oqylmasa, kün batyp bara jatsa da oqylady. (Kasani, Beda’i, 1/127; Marğinani, äl-Hidaia, 1/40; Zeilai, Tebiin, 1/80; İbn Kudama, äl-Muğni, 1/273) Sondai-aq, Paiğambarymyz (s.a.s.) bylai degen: «Kün batyp ketpei tūryp ekındı namazynan bır räkat ülgergen adam, namazdyñ tolyq oryndalğanyna esepteledı.» (Buhari, Mevaqitus-salat, 28 [579]; Muslim, Mesajid, 163-165 [608])

Şafiği mäzhabynda ekındı namazynyñ uaqyty öz ışınde «fazilettı», «ihtiiari», «kerahetsız rūqsat», «kerahettı rūqsat» jäne «üzır» dep beske bölınedı. Üzır uaqyty — sapar nemese jañbyr sebepterımen ekındı men besın namazyn bırıktırıp, besın uaqytysynda oqu. Qalğandary: är närsenıñ köleñkesı bır jarym ese bolğanğa deiın — fazilet, ekı ese bolğanğa deiın — ihtiiari, ihtiiari uaqyttan kün sary tüske engenge deiın — kerahetsız rūqsat, kün sary tüske engennen batqanğa deiın — kerahettı rūqsat uaqyty. Üzırsız jağdaida ekındı namazyn kerahettı rūqsat uaqytyna deiın keşıktıru dūrys emes. Degenmen, kün batyp ketpei tūryp bır räkat bolsa da oqyğan adam ekındı namazyn oqyğan bolyp sanalady. (Näuäui, äl-Mäjmu’, 3/27)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu