Namaz uaqytyNegizinde şariat boyınşa kez kelgen närse tabiği joldar (auız, mūryn, tik ishek) arqılı işke kirse, orazanı buzadı. Al dene arqılı kirse, orazanı buzbaiydı. Bul turalı «Fәtaua Hindia» kitabında «Teridegi usaq tesikter arqılı mai sekildi zattyñ işke kirui orazanı buzbaiydı» delingen (1 tom, 266-bet).
Imam Äbu Yūsuf pen Imam Muhammed (Alla olardı raqım etsin) bul jayında: «Qarındagı jäne bastağı tereñ jarany emdeu orazanı buzbaiydı. Öytkeni (oraza buzılu üşin oğan qoldanylǵan) däri işke negizgi (tabiği) joldarmen baruı şart. Al işke baratyn joldıñ tığızdığynan jäne emdelu barısında onıñ bitelip qaluınan jara arqılı dәriniñ işke jetui ekitalai», – dep tujyrym jasaiydı («Äl-fiqh äl-hanafi uә adillәtuhu», 1/392).
Imam Äbu Hanifa (Alla onı raqım etsin): «Qarındagı nemese bastağı tereñ jarany emdegende däri işke nemese bas miğa jetedi jäne ol orazanı buzadı», – dep eskertken («Äl-hidaya sharhu bidayat äl-mubtadi», 1/557).
Qazirgi zaman ğalımdary ekpe arqılı salınatyn dәrilerdi as-su siyaqtı denege azıq, quat bolatyn jäne emdelu üşin (denege quat, azıq bolmaityn) etip, ekiğe bölip qarastyrady. Olar: «Teri astyna jäne bulşıq etke emdelu üşin (denege quat, azıq bolmaityn) ine salsa, auız aşylmaidy», – dep aitaidy. Biraq kök tamyrğa ekpe salu (qan qujudan basqa) mäselesinde ğalımdardyñ közqarasy ärtürli. Ğalımdardyñ köbi «Tamyrğa salynatyn ine denege quat, azıq bolmasa, oraza buzbaiydy» deydi («Äl-mufassal fi äl-fiqh äl-hanafi», 276-bet).
Ekpe (vaktsina) – bakteria, virus sekildi mikroorganizmdarden alınıp, adam organizmine juqpalı aurulardan aldyn ala saqtanu jäne olardyn immundik qasietin arttıru üşin egiletin preparat. Ol qajetti azıq nemese organizmge quat beretin dәruemen emes. Sondyqtan adam denesine (teri astyna, bulşıq etke, jambasqa, kök tamyrğa) inemen ekpe egu orazanı buzbaiydy.
Hasan AMANQUL
«Mūnara» gazetі, № 5 , 2021 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.