Namaz uaqytyImam äl-Ġazali «äl-Mustasfa» eñbeginde: «Şariğat bes närseni – dindi, jandı, aqıldı, urpaqtı jäne mal-dünieni saqtawdı közdeydi. Osı bes närseni saqtawğa bağıttalğan ärekettiñ barlığı igi is, al bul besewine ziyanı tietin ärekettiñ barlığı ziyan, onı toqtatu, aldın alu igi is», – degen. Esirtkini qoldanu osınıñ besewine de ziyanın tigizedi.
Esirtki qoldanatın adam Alla Tağalanıñ buyrıqtarına bağınbaydı, orındawı kerek parızdardı orındamaydı, künä istewden qorıqpaydı. Munıñ aqırı dindi saqtamawğa, aqirettegi nığmetterden maqurım qalwğa alıp baradı. Sonday-aq esirtki adamnıñ sanasın ulap, densawlığına ziyan berwmen qatar, özine täweldi etip, aqırı ölimge duşar etedi. Naşaqordıñ jınıstıq qabileti de tömendep, odan tuğan balalar köpine kemis, aqıl-esi kem boladı. Demek naşaqorlıq adamnıñ dinine, densawlığına, tipti bolaşaq urpağına ziyan tigizwmen qatar, onı qılmısqa itermelew arqılı qoğamğa da zardabın tizizedi.
Esirtkiniñ şariğatımızdağı ükimi – haram. Ğalımdarımız buğan qatıstı birneşe dälel keltirgen. Alla Tağala «Mäida» süresiniñ 90-ayatında:
«Wa, iman keltirgender! Aqiqatında, araq, qumar oyındarı, puttar, jäne (bal aşuğa tigiletin) jebeler – şaytannıñ las isterinen. Odın awlaq bolıñdar, bälkim, muratqa jeterseñder!»
Araq adamdı mas etip, aqılınan ayıradı. Esirtki de sondai, demek onı qoldanu da haram.
Alla Tağala «Ağraf» süresiniñ 157-ayatında:
«Olarğa jaqsı närselerdi halal etip, las närselerdi haram etetin...»
Aqıl jügirtegen adam esirtkini las närsege jatqızatını anıq. Sonday-aq Alla Tağala «Baqara» süresiniñ 195-ayatında:
«Özderiñdi öz qoldarıñmen apatqa uşıratpañdar...»
Şariğatımız adamnıñ ömirine, densawlığına ziyan tigizetin kez kelgen närseden awlaq boluğa şaqıradı. Al esirtki fizikalıq, psixologiyalıq jäne qoğamdıq zardaptarğa duşar etedi.
Imam ibn Äbidin öziniñ kitabında: «Ğashiş, apiun qoldanu – haram. Öytkeni ol aqıldan adastıradı äri Allanı eske aludan, namaz oqudan tosaды» , – degen.
Qoryta aitqanda, naşaqorlıq adamnıñ özine de, qoğamğa da asa ziyan. Sondıqtan şariğatımız esirtki qoldanwı haram etti. Sol siyaqtı esirtkini satu, satıp alu, sol arqılı payda tabwdı da haram etken. Sebebi haramğa alıp baratın närseniñ özi de haram.
Medet Qurmaşulı,
«Iman» jurnalı, №1, 2023 jıl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.