Fytyr sadaqasy degen ne jäne qaşan berıledı?

Halyq arasynda fityr dep belgılı fytyr sadaqasy (sadaqa-i fytyr) — adam bolyp jaratylğany jäne Ramazan ait merekesıne jetkenı üşın şükırşılık retınde, dıni tūrğydan bai bolyp, Ramazan aiynyñ soñyna jetken mūsylmannyñ belgılı adamdarğa beruı uäjıp bolğan sadaqa. (Näuäui, äl-Mäjmu‘, 6/103-105) Onyñ uäjıp boluy sünnetpen bekıtılgen. (Buhari, Zeket, 70-78 [1503-1512]; Muslim, Zeket, 12-21 [984-985])

Adam özı men kışkentai balalarynyñ fityryn beruge mındettı. Paiğambarymyz (s.a.s.) qūl-bostan, ülken-kışı, äiel-erkek ärbır mūsylman üşın fityr beru kerek ekenın aitqan. (Buhari, Zeket, 70; [1503; Äbu Däuıt, Zeket, 20 [1619])

Fytyr sadaqasynyñ uäjıp bolu uaqyty — Ramazan aittyñ bırınşı künı. Bıraq aittan būryn da beruge bolady jäne būl abzal sanalady. Ait namazyna deiın beru mūstahap dep qabyldanğan. Sonymen qatar, ait künı nemese keiın de beruge bolady. Bıraq aittan keiınge qaldyru mäkruh.

Şafiği mäzhabynda bolsa, fityrdy şariği sebepsız aittyñ bırınşı künınıñ kün batqanynan keiınge qaldyru — haram. Fityrdy Ramazannyñ alğaşqy künderınde beru de jaiz. (Näuäui, äl-Mäjmu‘, 6/128)

Fityrdyñ maqsaty — kedeidıñ özı ömır sürıp jatqan qoğamnyñ ömır süru deñgeiıne sai bır kündık azyğyn qamtamasyz etıp, onyñ ait quanyşyna ortaqtasuyna üles qosu.

Qazırgı kezde fytyr sadaqasynyñ mölşerın anyqtauda adamnyñ bır kündık qalypty azyq-tülık qajettılıgın qamtamasyz etetın mölşerdı negızge alu yñğaily. Adam dıni tūrğydan bai sanalatyndarğa, öz ata-anasyna (ana, äke, ata, äje), ūrpağyna (balalar men nemerelerge) jäne jūbaiyna fytyr sadaqasyn bere almaidy. Fityrdy bır kedeige beruge de, bırneşe kedeige bölıp beruge de bolady. (Kasani, Beda’i, 2/75) Bıraq bır adamğa berıletın mölşer bır fityrdan az bolmauy abzal.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu