Namaz uaqytyIğtikaf arab tilinde «bir jerde turu, bir nárseńi túraqty túrde isteu, ózin bir jerge qamau» degen maǵınanı bildirip, şariatta azan şaqırılıp, qamat túsirilip jatatyn meshitte iğtikafqa niet etip, oırazamen belgili bir waqyt sol jerde boludy bildirip.
Iğtikaftyń úkimi túrine baylanysty árqalay boladı:
Wájip iğtikaf. Bir isti tilimen nemese ol iske kirisumen, ya bir is bola qalǵanda, iğtikafqa otıram dep názir (sert) etu arqyly ózine mindetteu. Mısalı, «Alla Taǵalanıń razılıǵy úshin bir nemese odan da kóp kún iğtikaf jasaiymyn» dep aytu arqyly iske asady.
Bekitilgen sünnet iğtikaf. Ramazan ayınıń sońǵy on kúnin iğtikafpen ótkiźu – bekitilgen sünnet. Biraq kifaya sünnet. Yani bir meshittiń jamaǵatynan bir kisi orındasa, qalǵanına jawapkerlik túsedi. Aısha anamyzdan jetken riwayatta:
«Alla elshisi Alla Taǵalanıń raqymyna ketkenge deıin Ramazan ayınıń sońǵy on kúninde iğtikafpen otırdy. Odannan keıin áıelderi onı jasady» , – degen.
Mústahab iğtikaf. Basqa kezderde iğtikaf jasau – mústahab. Iğtikaf rúkini – meshitte otıru, sharty – oıraza ústau. Paıǵambarımız (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn):
«Iğtikaf tek oırazamen bolady» , – deıdi.
Bul wájip pen bekitilgen sünnet iğtikafqa qatysty. Názir men sünnet iğtikaf kem degende bir kún boluı kerek. Sebebi oıraza bir kúnden az bolmaıdy. Iğtikafqa bir kúndi niet etken adam kúndizgi waqyt pen tunderin de meshitte ótkiźui kerek. Al mústahab iğtikaf bolsa, az ǵana waqyt otırsa jetkilikti. Yani meshitke namaz oqyǵa kirgende iğtikafqa niet etse, meshitten shıqqansha iğtikaf jasaǵan bolyp esepteledi.
Er adamdar iğtikafdy jamaǵatpen namaz oqylatyn meshitte orındasa, áıelder úıiniń namaz oqyǵa arnalǵan jerinde iğtikafqa kire alady. Meshitke iğtikafqa kirgen erlerge ne nárse shart etilse, úıde otırǵan áıelderge de sol talaptar mindetteldi. Iğtikaf jasauşy adam áıelin súıip, quşaqtauy, sonımen qatar iğtikaf otırǵan jerinen eshbir úzirsiz bir saǵatqa shıqsa, Ábu Hanifanyń pikirinşe, iğtikafy buzylady. Iğtikafqa kirgen adam meshit ishinde tamaq ishuine, jeuine, uıyqtauyna, jaqsy sóz sóıleuine bolady. Şariǵi qajettilik (dáret syndyru, boı dáreti sebebinen ǵusyl quıynu t.b) jaǵdaılarda meshitten shıǵuǵa ruqsat etiledi.
Iğtikaf qulıshlyqqa berilu maq satynda jasalady. Iğtikafqa kiru – nápisini tizgindeudegi eń ońtaıly tásilderdiń biri. Sonday-aq iğtikafqa bekingen kisi Rabbysyna qulıshlyq etu úshin onaşalanady. Osılaısha adamnyń júregi dúnie tirshiliginen alshaqlap, jany raqat tabady. Sonday-aq Ramazan ayınıń sońǵy on kúndiginde iğtikafqa otıru Qadir tunińe tura túsu ıqtymalyn kóbeytedi. Aısha anamyzdan jetken riwayatta:
«Paıǵambarımız Ramazan ayınıń sońǵy on kúninde tunderin ǵibadatpen ótkeretin. Otbasyn namazǵa oıatyp, áıelderine jaqyndamaitın» , – degen.
Oǵan qosa Alla elshisi (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn):
«Qadir tunin Ramazannyń sońǵy on tuninen izdeńder» , – dedi.
Sondyqtan musulmandar iğtikaf kezinde jaman sóz aıtpai, waqytyn kóbirek namaz oqyǵa, bilim aluǵa, zikr etuǵe, Qur'an oqyǵa, túngi namazǵa turumen ótkiźuge kóńil bólu kerek.
Medet QURMASHULY,
QMDB Shariat jáne pátua bóliminiń mamany
«Iman» jurnaly, №3 , 2024 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.