ISLAM DÍNÍ FEMINIZMDI QOLDAÝ MA?

Feminizmdiń basty maqsaty – qoǵamnyń bükil salasynda áýelderge erketermen teń mümkindik ornatý. Alayda adam balasy er jáne áýel bolyp eki jynysqa bólinetinine eskersék, olar biologiyalyq jáne psixologiyalyq túrǵydan, sonymen birge basqa belgilerimen bir-birinen ajyralyp turatynyn túsinemiz.

Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) erli-zaýyptylyq qatynasty: «Shyndyǵynda áýelder – erketermen jan joldasy, ómirlik serigi» , – dep túsinirgen (Ábu Dáýit, Termizi).

Islam díní er men áýeldiń qarym-qatynasyn teńdik, ádildik jáne ihsan retinde qarastyrǵan. Mundagy ádildik pen ihsan dárizheleri teńdik sanatynan joǵary turady. Áytegenmen Islam díní tómen'degi jaǵdaılarda er men áýeldiń quqygyn teńestirgen:

• Adam túrǵysynan teńdik. Alla Taǵala Qur'anda:

  «Ýa, adamdar! Bárindi bir jannan (bir kisiden) jaratqan hám odan (bolmys bitimi ózine úqsaityn) jubyn jaratyp, ol ekeuinen kóptegen erler men áýelderdi órbitip, jer betine taratqan Rabbilaryna qarsy kelýden saqtanýndar» , – dep bayan'daǵan («Nisa» súresi, 1-ayat).

• Díni mindettegi teńdik. Qur'an Kárimde:

  «Múmin erler men múmin áýelder – bir-birine shyn janashyr dos. Olar elge izgilikti, jaqsylyq jasawdy búıyryp, jamandyq atawlydan tııady. Namazdy kemeline jetkizip, úzbei árı waqytyly oqıdy, zeketti tolyq beredi jáne Allaga, paǵambarına árdaıym baǵynady» , – delingen («Táýbe» súresi, 71-ayat).

• Dúniede jáne aqirette sawap men kúnádagy teńdik. Alla Taǵala:

  «Meıli er bolsyn, áýel bolsyn, kimde-kim múmin retinde sawapty da igilikti ister atqarsa, Biz oǵan mindetti túrde pák árı jaqsy ómir sílaımyz. Sonaı-aq olardy dúniyede istegen en igi, en jaqsy isterin eskerip, sıı-siyapatqa bóleıimiz» , sonymen birge «Meıli er, meıli áýel bolsyn, urlıq jasaǵandarǵa kelsek, óz qolymen istegen qylmysy úshin Alla tarapynan belgilen'gen hám ózge adamdarǵa sabaq bolatyn jaza retinde qolyn shabyndar» – dep búıyrǵan («Naxyl» súresi, 97-ayat).

• Mal-múliktik qatynastagy teńdik. Alla Taǵala Qur'anda:

  «Ata-ana men et jaqyn tuystardan qalǵan muradan mirasqor er adamlardyń alar úlesi bolǵany siyaqty, ata-ana men et jaqyn tuystardan qalǵan mura meıli az bolsyn, yaǵi kóp bolsyn, odan mirasqor áýelderdiń de alar úlesi bar» , – degen («Nisa» súresi, 7-ayat).

• Otbasylıq, turmystyq jáne mádeni-ruhani quqyqtar men mindetterdegi teńdik. Bul turaly Qur'anda:

  «Áýelderdiń kúıeýleriniń aldynda mindetteri bolǵanday, er azamattardyń da áýelderiniń aldynda zańdy mindetteri bar» , – delingen («Baqara» súresi, 228-ayat).

Alayda, islam díní keıbir jaǵdaılarda erler men áýelderdiń quqyqtary jáne mindetteriniń birdeı emestigin aı'tady. Olar – áýelderdi keıbir mindetten (soǵysqa, jamaǵat namazyna qatysý) bosatyp, keıbir mindetterdi júkteý (basyna oramal tartyp, áýret jerin jabu), er adamnyń mirastaǵy úlesin áýel kisiniń úlesinen eki ese kóp etip bekitý, eki áýeldiń kúáligin bir er adamnyń kúáligine teńestirý, otagasy (úı basshylyǵy) qyzmetin er adamǵa júkteý jáne t.b..

Mamandardyń aıtuynsha, jynystardy teńestirý adamzattyń tabiǵatyna qaıshy, bükil qoǵam úshin asa zııandy, ásirese áýelderge óte qauipti. Al Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) erkege úqsagysy kelgen áýel kisilerdi jáne áýelge úqsagysy kelgen er adamlardy jek kórgen.

Dáıyndaǵan Hasan AMANQUL