Namaz uaqytyÖmirlik jar tañdau – öte mañyzdy mäselenıñ biri. Osı dünie nığmetinıñ eñ qayırlısı – jaqsı jar. Şariatymyz ömirlik jar tañdauda qızdıñ tömendegi sıpattaryna erekşe män beruge şaqıradı.
Imandılığı. Eñ aldımen qız imandı boluı kerek. Öytkeni iman adamdı haram, dínge qayşı bolatyn närselerden saqtaydı. Imandı äyel Allanıñ qaһarın tudyratyn amaldardan aulaq bolıp, ärdayım küyeuınıñ razılığın oylaydı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) bizge jar tañdauda neni eskeru kerektiligin bayandap, bylaı deydi:
«Äyelge tört närsesine qarap üylendedi: mal-düniesi, tektiligi, ädemiligi jäne imandılığı. Sen dindarın tañda, sonda baqyt tabasyñ» .
Basqa hadiste:
«Äielderge tek ädemiligine qarap üilenbeñder. Ädemiligi tärbiesizdikke aparıp soğuı mümkin. Tek baylyqtaryna qarap ta üilenbeñder. Öytkeni baylığı şekten şığuına sebep boluı mümkin. Äielderge imandılığına qarap üileniñder. Öytkeni imandı küñ bolsa da artyq» , – degen.
Sululyq ta, baylyq ta ötkinshi. Alayda imanı onymen birge boladı. Äyel dindarlığymen qatar sulu äri tärbieli, bay otbasynan şıqqan bolsa, nur üstine nur.
Minez-qulqy. Ömirlik jar tañdaudagy ekinşi män beretin närse – qızdıñ körkem minez iesi boluı. Bul negiz birinşisimen tığız baylanysty. Öytkeni dindar, imandı äyel körkem minezdi bolatyny sözsiz. Öytkeni dını ony jaman söz söyleuden, barlyq jaman minezden tosadı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Müminniñ Allağa taqwalıq qıluınan keyingi eñ ülken tapqan paydasy – izgi, saliqali jubayı. Eger eri oğan buıyrsa – moyınsınadı, qarasa – quantadı, ol üşin ant etse – antyn orındaydı, eger eri syrtta bolsa, öziniñ janı (ar-ojdanın) men onyñ malyn saqtaydı» , – degen.
Luqman häkim balasına aitqan ösiетinde: «Ua, balam! Jaman äielden saqtan, ol seni qartaymay turyp qartaytadı. Balam, äielderdiñ jamandığınan Alladan pana tile! Alladan olardıñ eñ jaqsısın sura jäne saliqali, jaqsısına qol jetkizuge äreket et! Sonda ömirlik baqytqa jetesiñ», – degen.
Päktigi. Ömirlik jar tañdaudagy üşinşi män beretin närse – esik körmegen päk qızdı tañdau. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) bul jayında:
«Esik körmegen qızdı alyñdar. Öytkeni olardıñ tili tätti, qursağı berekeli jäne az närsege razı boladı» , – degen bolatyn.
Köp qursaқ köteretini. Ömirlik jar tañdaudagy keyingi män beretin närse – köp qursaқ köteretin äieldi tañdau. Änas ibn Mälik (Alla odan razı bolsyn) Alla elşisi (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) boıdaq jüruden tıyıp, üilenuge buıyryp, bylaı deytin:
«Süikimdi äri köp bala tuatyn äielge üileniñder! Qıyamet küni payğambarlarga senderdiñ köptikteriñmen maqtanayın» .
Teñdik. Ömirlik jar tañdaudagy keyingi män beretin närse otbasy quraiyn dep jatqan er men äieldiñ tabiğaty, äleumettik jağdaılarınıñ bir-birine jaqyn boluı. Yagni nekelisip jatqan er men äiel dını, bilimi, äleumettik jağdaıyı t.b. jağynan terezesi teñ boluı kerek. Öytkeni ol ekeuiniñ sıpaty bir-birine uqsagan saıyn otbasylyq ömirinde bereke, birlik, tatulyq ornıp, bir-birine degen qarym-qatynasy artyp, izin jalğastyryp jatqan urpaqtaryna ülgi boladı. Sonday-aq jardy alystan, yagni basqa elden, rudan tañdağan durys. Bul balanyñ densaulyğınıñ myqty äri symbatty bolyp tuuyna sebep boladı.
Medet QURSAQOV
QMDB Şariat jäne pätua böliminiñ mamany
«Iman» jurnaly, №1 , 2024 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.