JOLAUSHY ADAM NAMAZDY QALAI OQIDY?

Qur'an Kärimde:

«Jer jüzin aralap, saparda jürgenderiñde senderge namazdy qısqartularyñda ayıp joq», – delingen («Nisa» süresi, 101-ayat).

Anas ibn Malik (Alla oğan razı bolsyn) bir saparın bılay bayandağan:

«Alla elşisimen (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) birge Mädinadan Mekkeke qarai şıqtıq. Mädinadağa qaita oralğanğa şeyin ol kisi namazdardy eki rakağattan oqıdy. Men: «Mekkede qanşa uaqyt turdyñdar?» – dep edim, ol: «Biz onda on kün turdyq», – dep ayttı» (Bukhari, Müslim).

Saparğa şıqqan adam öziniñ eldimekeninen jyraqtağannan bastap üiine qaıtıp kelgenge deýin, sonday-aq uzaq jerge barıp, sonda 15 künge şeyin turudy niet etken adam şariatta jolaushy dep atalady. Uzaq jer dep şariatta orta jürispen jayaý keminde üş kündik aralyqqa aytylady. Jazyq dalamen eseptegende üş kündik jol 90 şaqyrymğa tura keledi (Khashiyatu Ibn Abidin, 2/133). Al su jäne tau joldarymen onıñ qashyqtyǵy özgереді. Üş kündik jerdi poıyz nemese uşaqqa otyryp barsa da, barğan jerinde jolaushy dep atalady.

Jolaushy bir jerде 15 kün nemese odan köp uaqyt turudy niet etse, sol sağattan bastap ol jerlikti ükiminde jüredi, biraq tolyq 15 kün ötpей taǵy jolğa şyqsa, jolaushy bolady. Alğaşynda bir jerде 15 kün turudy niet etmese, biraq jumystary bitpey nemese bir habar kütip, osy mekende 15 kün kidirip qalsa da jolaushy ükiminde qala beredi.

Eki qalada üyi bar adam sol qalalardyñ qaısybırine barsa, jolaushy ükiminen şyğady. Sol qalalardyñ arasy alyspasa, bir üiden ekinşi üige jetkenşe, yaǵni jolda jolaushy ükiminde jüredi.

Jolaushy adamğa qatıstı üş ükim bar:

• besin, ekinti jäne quptan namazdarynyñ paryzdaryn qısqartyp, eki rakağat etip oqu – uäjip;

• üsh täulikke sheyin mäsiğe mäsih tartady;

• sapary Ramazan ayına säykes kelgen adam oraza ustamay, onı keyinge qaldyra alady.

Jolaushy tört rakağat sünnet namazdardy, üsh rakağat aqşam namazyn hem ütіr namazdy qısqartpaydy, tolyq oqıdy.

Tört rakağat namazda jolaushy adam imam bolsa, ol eki rakağat oqıp, sälem berip, namazyn ayaqtaydy. Al artında turğan jerlikti adamdar qalğan eki rakağatty oqıp, tolyq ayaqtaydy. Tört rakağat namazda jerlikti adam imam bolsa, jolaushylar imam men birge namazdy tolyq oqıdy.

Jolaushy adam saparğa şyqpas buryn qaza bolğan tört rakağat namazyn saparda jürgende tolyq oqıdy, namazy saparda qaza bolsa, öziniñ turğylykty jerine kelgende, onı qısqartyp, eki rakağat etip oqıdy.

Khasan AMANQUL,

«Münara» gazetі, №21, 2021 jyl