Namaz uaqytyJükti jäne emizuli balası bar äyel orazada ne isteydi?
Jauap: Jükti äri emizuli balası bar äyelder oraza ustau özine ne balasına ziyan beruden qorıqsa, oraza tutpауğa ruqsat etiledi [1]. Keyin orazanıñ qazasin öteydi. Üzir sebepti auızın aşqanı üşin kaffarat mindettelmeýdi. Oğan qosımşa fidiyanı da bermeydi. Sebebi qursaqtağı nemese omırauyındağı balağa qauiptenip auız aşqanı qart kisiniñ mäselesine uqsamaydı. Änas ibn Mälik (Alla oğan razı bolsyn):
رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمْ) لِلْحُبْلَى الَّتِى تَخَافُ عَلَى نَفْسِهَا أَنْ تُفْطِرَ وَلِلْمُرْضِعِ الَّتِى تَخَافُ عَلَى وَلَدِهَا.
«Alla Elşisi (oğan Allanıñ salaýatı men sälemi bolsyn) özi üşin qauiptenetin jükti äyelge jäne säbiine ziyan jetuinen qorıqqan emizuşi äyelge auız aşuğa ruqsat etti» [2], – deýdi.
Eger emizuli äyel balasın öziniñ sütinen basqasimen (jaña tuılğan näresterge arnalğan qospa) emizuge şaması kelse, auızın aşpaýdı. Al oğan jağdayı bolmasa nemese näreste onı qabıldamasa, onda emizuli äyel özine ne balasına ziyan jetuine qauiptenip, auızın aşadı [3].
Sonday-aq, däriger bala emizetin äyelge säbidiñ emine qajetti därumen qabuldaudy jazıp berse, onda oğan oraza ustamауına ruqsat etiledi. «äl-Fätäua ät-Tatarhaniyada» bılay keledi: «Şeyhtan: "İşi ötip jatqan emizuli balağa däri işkizetin bolsa ölip qalu qaupi bar. Därigerler anası därini içse süti arqılı kişkentay balanıñ emdeletinin aytuda. Sondıqtan bul äyel ramazan ayınıñ kündizgi waqıtında sol därini içui asa qajet bolsa, oğan bul üzirdi jağdaydı negizge alyp auızın aşuğa bola ma?" – dep surağanda, ol: "Bilikti därigerler osılay tužırım jasasa, aşuğa boladı", – deýdi» [4].
Densaulığına nemese säbige ziyan keletin-kelmetinin nemese syrqatınıñ qauipti-qauipsizdigin naqtı anıqtau üşin jaqsı därigerge jügingen abzal. Munı barlyq islam ğulamalary qoldaydı.
Al, qazasin ötegende orazanı qatarınan kündelikti ustasa da, bölek-bölek ustasa da boladı.
Suraq: Jükti äyelder oraza ustap jürip, qan körse, orazası buzıladı ma?
Jauap: Keybir äyelderge jüktilik kezinde kelgen qan haýız nemese nifas qanı bolıp sanalmaydı. Ol – istihaza qanı [5]. Sebebi nifas qanı – bala bosanğannan keyin keledi. Al, jüktilik kezinde haýız qanı kelmeydi. Sondıqtan jüktilik kezinde kelgen qan istihaza qanı bolıp, orazanı buzmаýdı.
Suraq: Bala bosanğannan keyin nifas qanı 40 künge jetpey toqtasa, orazasın jalğastıra ma?
Jauap: Nifas – bala düniege kelgennen keyin keletin qan. Onıñ köpı 40 kün, al azında şegi joq [6]. Eger bala bosanğannan keyin nifas qanı 40 künge jetpey toqtasa, oraza ustauğa densaulığı jarasa, sol kezden bastap ğusıl quınıp, orazasın jalğastıradı. Al birer kün ğana toqtap, qan qayta kelse, onda toqtаğan künder nifas künderi sanalıp, ol küni ustаğan orazalardıñ qazası keyin ötelеді [7].
Äyel adam birinşi balasın bosanğannan keyin nifas qanı qanşa kün kelse, keyingi nifas künderi osı künder men esepteledi. Ekinşi balasın tuğanda osığa män berui kerek. Eger ekinshi balasın bosanğanda nifas künderi aldıñğı bosanğan kezinen özgeşe bolsa, qırıq künge tolmayınşa barlığı nifas bolıp esepteledi. Alayda, qan toqtamay 40 künnen assa onda alğaşqı qalıptasqan waqıt mölşerin negizge alyp, ol künderi oqımağan namazdarı, ustamağan orazalarınıñ qazası ötelеді.
Al eger eñ alğaş ret bosanyp, qannıñ keluі qırıq künnen asıp ketse, 41-şi künden bastap istihaza qanı bolıp sanalıp, ğusıl quınıp, namaz oqıdı, oraza ustaydı [8].
«Ramazan orazasına qatıstı pätualar» kitabınan
[1] «Äl-Ihtiyar», 1/419.
[2] Ibn Mäjä, №1658.
[3] Abdulhamid Mahmud Tuһmaz, «äl-fiqh äl-hanafi fi säubiһi äl-jädit», 1/439.
[4] «Äl-Fätäua ät-Tatarhania fil-fiqhi äl-hanafi», 2/115.
[5] «Äl-Lubab fi sharhi äl-kitab», 1/48.
[6] «Äl-Lubab fi sharhi äl-kitab», 1/48. «Ät-tashil äd-daruri li mäsaïl äl-Quduri»: 1/26.
[7] «Äl-binaya sharhu äl-Hidaya»: 1/691.
[8] «Äl-Lubab fi sharhi äl-kitab», 1/48.
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.