Namaz uaqytyMümin-musylmandardyñ bir-birine sawlıq, amanlıq tilep, juma künimen quttyqtawları – mubakh, yağni ruqsat etilgen is. Oğan sawap ta, günä da jazılmaydı. Öytkeni, juma künimen quttyqtaw şariattyñ jalpy maqsatına tura keledi.
Alla Tağala Qur'anda: «Adamdarğa jaqsy söz aytıñdar» , – dep buyrğan («Baqara» süresi, 83-ayat).
Al Payğambarımız (oğan Allanıñ salawaty men sälemi bolsyn): «Jaqsy söz – sadaqa» , – dep tüsindergen (Bukhari, Müslim).
Juma künimen quttyqtaw – musylmandar arasında ğasırlar boyy kele jatqan ädet. Būryn da olar bul künde quanıştarymen bölisken, bir-birine izgi tilek aytyp, dua etken. Abdulla ibn Masğūd (Alla oğan razı bolsyn): «Musylmandar jaqsy dep sanagan is, Alla Tağala aldında da jaqsy», – degen (Ahmad).
Sonymen qatar adamzat tarihindagy uly, äri mañyzdy oqiğalar juma künderi bolğan. Bul jayly Payğambarımız (oğan Allanıñ salawaty men sälemi bolsyn):
«Juma – kün şuağı şaşılğan künderdiñ eñ jaqsysy. Adam (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) juma küni jaratılğan, juma küni peyişke kirgen, juma küni peyişten şığarılğan. Qiyamet küni de juma küni bolmaq» , – dep habar beredi (Müslim).
Sonday-aq juma küni atqarılatyn ğibadattıñ basqa künderdegiden sawabı köbirek. Sondyqtan jüreginde iman bar musylman juma kündiñ qadiri-qasietin jaqsy biledi äri bul kündi Jaratuşy Iemizdiñ razılığına kenelu üşin Jaratuşınıñ ämirine say erekşe ötkizuge äreket etedi.
Hazreti Omar (Alla oğan razı bolsyn): «Barlıq maqtaw Allağa tän! (Jaratuşy Iemiz) juma jäne arapa künderin biz – musylmandarğa meyram etip berdi» , – degen (Tabari).
Demek, merekelerde quttyqtaw durys bolğanı sekildi juma küni de tilek aytyp, quttyqtaw quptaladı. Sebebi joğarıdağı hadis juma küni de meyram ekenine dälil. Bul kündi quanıştı köñil-küýde, xosh iis seup, ğibadatymyzdy oryndap, xal-jağday surasyp, izgi tilek aytyp ötkizuimiz şariatqa qayşy emes. Juma künderi «küniniz berekeli ötsin», «juma mübärek bolsyn» dep aytu da izgi tilekter qatarına kiredi. Alayda quttyqtaw, tilek aytu är adamnyñ öz erkindegi şarwa, ony uäjip nemese sünnet dep aytpaymyz. Bul isti oryndamağan adamdy günähar sanamaymyz.
Däyındağan Hasan AMANQUL
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.