Namaz uaqytyQūran Kärımde: «Alla ärkımge tek şamasy jetetın närsenı ğana mındetteidı» (äl-Baqara, 2/286) dep aitylğan. Osy aiatqa süiene otyryp, «Tağat – taqağatqa bailanysty» (Merğinani, äl-Hidaia, 2/83) degen negızgı qağida bekıtılgen. Negızınde, namazdyñ şarttary men rükınderın tolyq oryndau mındettı. Baspen işara jasap (imamen) namaz oqu – tek qalypty türde namaz oquğa mümkındık bolmağan jağdaida ğana rūqsat etıledı. Paiğambarymyz (s.a.s.): «Eger jerge säjde jasai alsañ, jasa. Jerge säjde jasai almasañ, basyñmen işara et. Säjde üşın işara jasağanda, basyñdy rukuğ üşın eñkeitkenıñnen tömenırek eñkei» (Äbu İa’lä, äl-Müsnad, 3/345-346) dep būiyrğan. Namazdy imamen oqu – tek auru jağdaiynda qoldanylatyn jol retınde qarastyrylğan jäne fiqh kıtaptarynda «auru adamnyñ namazy» taqyrybynda qarastyrylady (Serahsi, äl-Mäbsut, 1/212).
Jūmys ornynda namaz oquğa rūqsat etılmeuı adamnyñ namaz oqu qabıletın emes, qabıletı bola tūra ıs jüzınde namaz oqu mümkındıgın joiady. Densaulyğy jaqsy bola tūra ıs jüzınde namaz oqi almau – imamen namaz oquğa rūqsat beretın jağdailar qataryna jatpaidy. Sondyqtan namaz oquğa rūqsat etılmegen ortada jürgen adam namazyn imamen oqi almaidy. Mūndai jağdaida jūmys ısteitın adam eñ aldymen qūlşylyqtaryn erkın oryndai alatyn basqa jūmys ızdegenı jön. Eger ondai jūmys taba almasa jäne qazırgı jūmysynan şyqqan jağdaida özı nemese asyrauyndağy adamdardyñ künkörısıne qauıp tönse, mümkın bolsa namazdaryn şariğatqa sai türde jamağatyp (bırıktırıp) oqidy. İağni, besın men ekındını – ne ekındını alğa şyğaryp besın uaqytynda, ne besındı keşıktırıp ekındı uaqytynda; aqşam men qūptandy da – aqşamdy qūptan uaqytyna keşıktırıp nemese qūptandy aqşam uaqytyna alyp (jamağatyp/bırıktırıp) oquğa bolady. Bıraq būl – erekşe jağdaiğa arnalğan ükım ekenın ūmytpau kerek. Eger būl da mümkın bolmasa, alğaşqy mümkındık tuğan kezde qazasyn öteuge bolady. Negızınde, Paiğambarymyz (s.a.s.) da soğys kezınde oqi almağan namazyn keiın qaza etken (Buhari, Jihad, 98 [2931]).
Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.