Kolostomiia (toq ışektıñ hirurgiialyq jolmen qūrsaqtyñ aldyñğy qabyrğasyna şyğaryluy) jasatqan adam däret alu…

Kolostomiia kezınde näjıs tıkelei qūrsaq qabyrğasyna japsyrylğan qapşyqqa baqylausyz türde şyğarylady. Mūndai jağdaida nauqastar üzır iesı retınde qabyldanyp, ğibadattarynda üzır ielerıne berılgen jeñıldıkterdı paidalanady. Däretten basqa dıni mındetterde olar üzır iesı emes adamdar siiaqty äreket etedı.

Hanafi mäzhabyna säikes, üzır iesı är namaz uaqyty üşın däret alady. Sebebı Paiğambarymyz (s.a.s.) üzır iesı bolğan äielge osylai ısteudı būiyrğan. (Buhari, Vudu’, 63 [228]) Üzır iesı, üzırınen basqa därettı būzatyn basqa jağdai bolmağanşa, alğan däretımen qalağanynşa paryz, uäjıp, sünnet, qaza namazdaryn, jūma jäne ait namazdaryn oqi alady, Qağbany tauaf ete alady jäne Mūsafqa qol tigıze alady. (Merğinani, äl-Hidaia, 1/34) Alaida üzır iesınıñ däretı namaz uaqyty şyqqanda būzylady. Sondyqtan jaña namaz uaqytynda qaitadan däret aluy kerek.

Üzır iesınıñ däretı üzır jağdaiynan tys därettı būzatyn basqa närselermen de būzylady. (Kasani, Beda’i, 1/28) Mysaly, zärın ūstai almaityn jäne osy sebeptı üzırlı sanalatyn adamnyñ mūrnynan qan ağuymen nemese jel şyğaruymen däretı būzylady.

Şafiği mäzhabyna säikes, üzırlı adamnyñ är paryz namaz üşın jeke-jeke däret aluy kerek. Sebebı onyñ däretı oqyğan namazy bıtkende būzylady. Būl däretpen qalağanynşa näpıl namaz oqi alady. (Şirbini, Muğni äl-muhtaj, 1/282)

Mäliki mäzhabyna säikes, üzır iesınıñ däretı uaqyttyñ kıruı nemese şyğuymen emes, üzırden tys därettı būzatyn närse paida bolğanda ğana būzylady. (İbn Ruşd, Bidaiatu äl-müjtahid, 1/41; Desuki, Haşiia, 1/114-118) Bır adamdağy üzır jağdaiy ony qatty qinaluğa jäne däret aluda eleulı qiyndyqtarğa duşar etse, Mäliki mäzhabynyñ osy pıkırıne amal etuge bolady.

Osy jerde qosymşa aita ketu kerek, üzırlı adamnyñ kiımıne üzır ornynan şyğyp, tigen qan, ırıñ, zär, näjıs, ırıñ siiaqty näjıs (las) zattar namazğa kedergı bolmaidy. Näjıstıñ az nemese köp boluy ükımdı özgertpeidı. Üzır jalğasyp tūrğandyqtan, būdan saqtanu mümkın emes. Alaida būl näjıs zattar kiımıne nemese basqa jerıne qaita jūqpaityn bolsa, juu kerek. (İbn Abidin, Reddu äl-muhtar, 1/306-307)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu