Namaz uaqytyKeýde köşede ketip bara jatıp aqşa nemese qundı bir zat tauıp alamız. Onı özimizge aluğa bola ma? Älde onı sadaqa etu kerek pe? Bälkim oğan tiispеу kerek şığar? Bul – qazirgi tañda jii kezdesetin mäselenің biri.
Şariat boyınşa joğalğan zattı tapqan kisi tauıp alğan zatın jurtqa jariyalap, onıñ iesin izdeuge äreket etui tiis. «Kim körip tur» nemese «Quday mağan berip turğan şığar» degen oy men daladan tapqan dünieni qalatasına salıp, kete beru – musulmanşılıqqa jat.
Zaid ibn Halid äl-Jühani (Alla oğan razı bolsın) riwayat etken hadiste: «Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın): «Kimde-kim joğalğan zattı qupiya türde özinikі etip alsa, ol – adasuşı», – degen (Muslim, Ahmad).
Daladan bir närse tauıp alğan adam: «Äldekim bir zatın joğaltqan bolsa, anau jerge barsın, mınaďay adamğa jolıq sın!» dep jurtqa habarlaуы kerek. Al izdep kelgen adam tabılğan buıymnıñ sipatı men belgilerin aıtıp, özinikі ekenin däleldeuі tiis.
Tapqan närsesi jemis, tamaq sıyaqtı tez buzılatın zat bolsa, onı jeuge ruqsat etiledi. Köp mölşerde bolsa, qazidıñ buıryğymen onı satıp, aqşasın amanat retinde ustap otıradı (Fätäua Hindia, 2/300).
Eger iesi tabılmasa, tapqan adam iesiz zattı bir jıl ustaydı. Iesi kelse, amanatın qaıtarıp beredi. Kelmegen jağdaıda, ol zat tauıp alğan adamnıñ mülkine ainaladı. Degemen künderdіñ birinde iesi izdep kelip qalsa, älgi adam sol zattı nemese onıñ qunın qaitse de qaıtarıp berui şart.
Sahabalar Payğambarımızdan (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın) tauıp alğan altın nemese kümis jöninde suradı. Alla elşisi: «Onıñ ıdısı men bauın mälimde. Sodan keyin bir jıl küt. Eger iesin tapmasañ, onı öz qajetiñe jumsa. Sol zat sende amanat retinde tursın. Qaşan da bireu talap etip kelse, onı qaıtıp ber», – degen (Muslim).
Demek bireudiñ joğalğan zaty qanşa waqıt ötsa de, tapqan adamnıñ mülkine ainalıp qalmaıdı. Qaşan da iesi şıksa, onı qaıtıp beru nemese onıñ qunın töleu mindet boladı.
Hasan AMANQUL
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.