Namaz uaqytyÖtirik sóıleý – eki júzdiliktiń bir sipaty, jamandyqqa alyp baratyn mūslımanga jat qylyq. Shariǵatymyzda ótirik sóıleýge tıyym salyngan ári onyń eki dúnie baqytsyzdyǵyna alyp baratyny bayan dalǵan.
İbn Masǵūddan jetken rıuaýatta:
لاَ يَصْلُحُ الْكَذِبُ فِي جِدٍّ وَلاَ هَزْلٍ، وَلاَ أَنْ يَعِدَ أَحَدُكُمْ وَلَدَهُ شَيْئًا ثُمَّ لاَ يُنْجِزُ لَهُ
«Shyndap ta, ázildep te ótirik aıtuǵa bolmaıdy. Sondaı-aq senderdiń birýlerińniń balasyna bir nárse uáde etip, keıin ony oryndamau da dūrys emes» [1] , – delingen.
Al endi bir adam kúná jasap qoısa, shynaiy táýbe etip, ony jasyryp, eshkimge aıtpaǵan jón. Ábu Hūraıradan jetken rıuaýatta Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
كُلُّ أُمَّتِي مُعَافًى إِلَّا الْمُجَاهِرِينَ، وَإِنَّ مِنْ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلًا ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ: يَا فُلَانُ عَمِلْتُ الْبَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا. وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ
«Ümmetimniń ishinde óz kúnásin jariyalawshylardan basqanyń barlyǵyna birdeı keshirim jasalady. Óz kúnásin jariyalawdyń mysaly: bir kisi tünde bir is jasap qoıady da Alla onyń kúnásin jasyrǵan kúıi tańyn attyrady. Alai da ol: «Áı, pálenşe, men keshe anany istedim, mynany istedim», – deıdi. Alla onyń tünde istegenin kúnásin jasyrǵan edi, al ertesine ol Allanyń jasyrǵanyn jariyalai dy» [2] , – deıdi.
Alai da bıreu istegen kúná isin qoımai sūrap jatsa, ótirik te sóılemeı, ashyq ta aıtpaı, bálki oǵan tūsip aldap jaýap berudiń oqasy joq. Mısaly, «Meni osy isti isteıdi dep oılaısyń ba?» degen sózben ol isti istemegen deı nemese «Būny nadandar ǵana isteıdi» dep, ony nadandyq kezinde istep, keıin táýbge kelgenin maqsat etip jaýap berýge bolady. Sondaı-aq, «Men búl isti istemedim» dep, dál bugin istemeginin astarlap qoldanwǵa da rūqsat. Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bylaı deıdi:
إنّ في المعاريض لَمَندوحةً عن الكذب
«Ótirikti aıtwdy qajet etpeıtin deı astarly sózder jetkilikti» [3] .
İmam Náwaýi: «Qajettılik tuyndaǵanda sózdi tūsip aldap qoldanwdyń oqasy joq. Al eshbir qajetsiz qoldanw mákrūh sanalady, biraq haram emes. Alai da ol bıreýdiń aqysyna qol sūǵwǵa nemese aqiqatqa tosqawyl qoywǵa alyp barsa, ony qoldanw haram bolady» [4] , deıdi.
Qoryta aıtkanda, kúná jasaǵan adam shynaiy táýbe etip, ony eshkimge aıtpaı jasyrýy tiis. Eger bıreu qoımai sūrap jatsa, ótirik aıtpastan joǵaryda kelgendai tūsip aldap jaýap berýdiń oqasy joq.
Shariǵat jáne pátýa bólimi
[1] Būhari, ál-Ádábu ál-Mufrad, №387.
[2] Būhari, №6069. Muslim, №2990.
[3] Būhari, №857.
[4] Ál-Ázkár, 1/482.
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.