KÜNGE YSYĞAN SUMEN DÄRET ALUĞA BOLA MA?

Jaz aylarında, künge jılığan sumen däret aluğa bola ma, dalada kün astında turğan duşka tüsuge, ğusıl küyinuga bola ma degen sındı suraqtar köp qoyıladı.

Jalpı künge jılığan su – taza jäne basqa zattardı tazalauda paydalanıla beredi. Yani, künge ysyğan sumen däret alsa, ğusıl küyinsa, däreti de, ğusılı da durıs. Alayda, ondaı sumen däret alu mäkruh bola ma, bolmaı ma, bul – ğalımdar arasında talas tudyırğan mäsele. Hanafi mäzhabınıñ köpşilik ğalımdarı künge ysyğan sudı qoldanuğa ruqsat beredi. Sebebi, ärbir närsenıñ negizi mubäh, tek tiyım salıp kelgen dälel bolsa ğana ruqsat etilmeıdi. Bul mäsele boyınşa tiyım salıp kelgen sahih dälelder joq.

Hanafi mäzhabınıñ ğalımdarınıñ keybiri jäne Mäliki, Şafiği mäzhabınıñ köpşilik ğalımdarı mäkruh tänzihi [1] dep eseptegen. Dälelderi:

«Aişa anamız sudı künge jılıtqan kezde Pağambarymyz (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn) oğan: «Eı Humaira! Olay isteme, sebebi ol alapeske şaldıqtıradı» [2], - dedi».

Negizi hadisti äd-Daruqutni riuaýat etip älsiz dep bağalağan. Sondıqtan ol dälel bolıp sanalmaıdı. Ğalımdar künge jılığan su mäkruh boluı üşin mına şarttardı qoyğan [3]:

• Klimatı qattı ystyq elderde boluı kerek. Al qattı ystyq bolmaıtyn elderge bul ükim qatıstı emes.

• Altın men kümisten basqa temir, mys, qola siyaqtı otqa balqitın metaldarda boluı kerek. Al plastmas, ağash, balşıqtan jasalğan, sonday-aq kishi gölşikterdegi ysyğan su bulğa jatpaıdy.

• Künge ysyğan sudı denege jäne ystyq küinde qoldanu mäkruh. Al kiim jua beruge nemese suığan soñ paydalansa bola beredi.

• Namaz oqitın waqıt keñ boluı kerek. Eger namaz waqıtı az ğana qalıp, künge ysyğan sudan basqa su tabılmasa, sol sumen däret alu wäjip boladı.

• Täjiribe arqyly nemese senimdi däriger arqyly onıñ zıyanı joq ekenin bılu kerek. Eger künge ysyğan sudıñ zıyanı bar ekeni anıq bolsa jäne sol sudan basqa däret alatın su tabılmasa, ol waqıtta tayammum jasaladı.

Imam Şafiğiden (ol kisini Alla rahymyna alsyn) otqa balqitın ydyısta ysyğan sudan däret alu turalı suralğanda: «Künge ysyğan sudan däret alu mäkruh dep aytpaımyn, tek meditsina jağynan zıyan bolmasa» [4],–dep fetwa bergen.

Sondıqtan künge ysyğan sumen däret alsa, däreti – durıs. Tek därigerler ondaı sudı qoldanu teri aurwyna şaldyqtıradı dese, ondaı sudı qoldanu jeñil mäkruh boladı.

Medet Qursaqov,

QMDB Şariat jäne fetwa böliminiñ mamany

• [1] «Äl-Mausuğa äl-fiqhiya» 39-tom, 363-bet.

• [2] Daruqutni riuaýat etken.

• [3] Abdu äl-Fattah Husni äş-Şeıh, «Fiq äl-Ġibadat», 211-bet.

• [4] «Äl-Umm» kitabı.