MÄHRDİÑ MÖLŞERİ BAR MA?

Şariatımızda erli-zayıptılardıñ bir-birinde aqısı bar. Olar äyeldiñ eri, eriniñ äyeli aldındağı jäne ekeuine ortaq aqılar bolıp bölinedi.

Payğambarımız (oğan Allanıñ salaýatı men sälemi bolsın) qoştasu qajılığında: «Şın mäñinde, äyelderiñniñ senderdiñ aldında jäne senderdiñ äyelderiñniñ aldında tiisti mindetteriñ bar» , – degen.

Sonıñ biri – mähr. Yani qalındıq neke qiyar aldında küyeuinen mähr talap etuge quqılı.

İslam dini boyınşa er adamnıñ äyeline mähr berui – uäjip. Biraq ol nekeniñ şartına kirmeydi, yani mähr berilmei qiılğan neke durıs bolıp sanaladı. Ol turalı Muhammad Äbu Zahra öziniñ «Äl-ahuälu äş-şahsiya» kitabında: «Mähr – küyeuiniñ moynına jüktelgen äyeldiñ alatın aqısı. Ol üylenu kelisiminiñ bir ükimi nemese nätijesi retinde qaraladı. Nekenin durıs bolu şartı emes. Sol üşin mährı atalmay qiılğan neke durıs sanaladı. Biraq nekeni qiğan sätte mähr beru mindeti jükteledi. Tipti erli-zayıptılar mähr bermeuge keliskende de, onı küyeui berui tiis.

Neke qiyıp jatqan sätte mährdi atap ötu – sünnet. Öytkeni neke qiyu barısında onı atap ötu näpsige jaqsıraq äri talas-tartıstan alşaqtataadı. Mährdi neke waqıtında jäne keşiktirip beruge de, sonımen qatar bölip töleuge de ruqsat. Hanafi mäzhabı boyınşa mähr zattay ne aqşalay berilui kerek. Artı dauğa ulaşpauı üşin zattıñ türі, qunı sekildi erekşelikteri naqtılanuı tiis.

Mährdiñ eñ joğarğı ölşemine eşqanday şekteu qoyılmağan. Alla Tağala «Nisa» süresiniñ 20-ayatında:

«Olarğa birine mol mähr bergen bolsañdar, odan eşteñe de qaytaryp almañdar» , – deydi.

Al mährdiñ eñ az mölşeri – Hanafi mäzhabı boyınşa on dirham. Sahabalar ömir sürgen zamanda 10 dirham bir altın dinarğa teñ bolğan. Al bir dinardıñ salmağı 4,25 grammı qurağan.

QMDB Ğulamalar keñesinde mährdiñ eñ az mölşeri 4,25 gramm altınmen esepteletini jaylı pätua qabıldandı. Mährdiñ qunı atalğan mölşerden tömen belgilenetın jağdayda, onı sol mölşerge toltıru kerek.

İslam – jeñil din. Alla Tağala musulmandardan onıñ jeñildigin paidalanudı qalaydı. Sondıqtan mährdiñ mölşerin er azamattyñ materialdıq mümkindigine qarap, otbasınıñ äleumettik jağdayın eskere otırıp aytqan jön. Öytkeni mähr küyeudi qaryzğa batıratınday köp nemese qızdıñ köñilin qaldıratınday az bolmauı kerek. Mährdi birden beruge şaması jetpese, onıñ bir böligin aldın ala (mähr muğajjal) berip, qalğanın keyin (mähr muäjjal) bere aladı. İbn Hibban keltirgen hadiste Payğambarımız (oğan Allanıñ salaýatı men sälemi bolsın):

«Äyelderdiñ eñ jaqsısı – mährі az bolğanı» , – degen.

Medet QURMAŞULY,

«İman» jurnalı, №1, 2023 jıl