Mäkruh uaqyttar qaisy? Qai uaqytta qaza jäne qai uaqytta näpıl namaz oqylmaidy?

Keibır uaqyttarda keibır ğibadattardy oryndauğa tyiym salynğan. Būl uaqyttar «kerahat uaqyttary» dep atalady. Uqba ibn Ämır äl-Jühäniden bylai riuaiat etılgen: «Rasulullah (s.a.s.) bızge üş uaqytta namaz oqudy nemese mäiıtterımızdı jerleudı tyiym saldy: Kün şyqqannan bastap (bır nemese ekı naiza boiy) köterılgenge deiın, kün aspanda tura töbede tūryp (batysqa) būrylğanğa deiın jäne kün sarğaiğannan bastap batqanğa deiın.» (Müslim, Salätül-müsafirin, 293 [831]; qarañyz: Äbu Däuıt, Tatauuğ, 298 [1277]; Jänaiz, 55 [3192])

Kün şyqqanda jäne tura töbede tūrğanda namaz oquğa bolmaidy. Kün batqanğa deiıngı kerahat uaqytynda tek sol künnıñ ekındı namazynyñ paryzy ğana oqylady. Bıraq sebepsız ekındı namazyn osy uaqytqa deiın keşıktıru mäkruh bolyp tabylady.

Būl uaqyttardyñ bastalu jäne aiaqtalu merzımderı ortaşa aimaqtarda tömendegıdei:

• Kün şyqqannan keiın 40-50 minut ötkenge deiın,

• Kün tura töbede tūrğan uaqyt (besın uaqytyna şamamen 10 minut qalğanda bastalyp, besın uaqyty kırgenge deiın),

• Kün batqanğa deiın, közdı şağylystyrmaityn küige kelgennen bastap batqanğa deiıngı uaqyt (kün batuyna 40-50 minut qalğanda bastalyp, aqşam uaqyty kırgenge deiın) (Märğinani, äl-Hidaia, 1/42)

Atalğan kerahat uaqyttarynda qaza namazy, ütır siiaqty uäjıp namazdar oqylmaidy, sondai-aq kerahat uaqytynan būryn daiyndalğan janaza namazy da oqylmaidy. Būl uaqyttarda daiyndalğan janazanyñ namazy ğana oqylady. Būryn oqylğan säjde aiaty üşın «tiläuät säjdesı» jasalmaidy. Bıraq kerahat uaqytynda oqylğan säjde aiatynyñ säjdesın keiınge qaldyru abzal bolsa da, osy uaqytta jasauğa bolady.

Būlardan basqa myna uaqyttarda da tek näpıl namaz oqu mäkruh:

• Tañ namazynyñ sünnetınen basqa, imsak uaqyty kırgennen keiın kün şyqqanğa deiıngı uaqytta,

• Ekındı namazyn oqyğannan keiın kün batqanğa deiıngı uaqytta,

• Aqşam uaqyty kırgende paryz oqylmai tūryp,

• Jūma künı hatib mınberge şyqqannan keiın (Märğinani, äl-Hidaia, 1/42-43)

Äbu Said äl-Hudriden bylai riuaiat etılgen: «Rasulullahty (s.a.s.) bylai dep aitqanyn estıdım: Tañ (namazy oqylğan) soñ, kün köterılgenge deiın basqa namaz joq. Ekındı (namazynan) keiın, kün batqanğa deiın basqa namaz joq.» (Buhari, Mäuaqitüs-salät, 31 [586]; Müslim, Salätül-müsafirin, 288 [827])

Şafiği mäzhabyna säikes, künnıñ şyğuy, tura töbede tūruy jäne batuy uaqytynda tek näpıl namaz oqu mäkruh. Bıraq būl uaqyttarda paryz namazdar, qaza namazdary, rauatib sünnetter, tahiiatül-mäsjid siiaqty sebeptı namazdar oqyla beredı. Sondai-aq ekındıden keiın kün sarğaiğannan batqanğa deiın näpıl namaz oqu tänizen mäkruh bolyp tabylady. (Näuäui, Rauzä, 1/192)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu