MÄULİTTİ TOYLAUĞA BOLA MA?

Mäulit – Pağambarymyzdyñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) tuğan künin atap ötu räsimi. Bul mereke hijri jyl sanauy boyınşa rabiğul äuwäl ayınıñ 12-şi jyljyzına säykes keledi. Onı tolyq bir ay boyı toylauğa boladı. Müñda mäulit şärip jırınan üzindiler, salaýat jäne duğalar oqıladı. Mäulitte Alla elşisiniñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) ömirbayanı, ahlaq-ädebi jayında uağız-nasihat aytıladı. Sondıqtan Pağambarymyzdyñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) mäulitin toylau mustahab bolıp sanaladı.

İbn Abbastan jetken riuaýatta: « Pağambarymyz (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) Mädinaga kelgen kezde yahudilerdiñ aşura küni oraza ustağandarın köredi. Olardan «Ne üşin osı küni oraza ustaysındar?» dep suraýdı. Olar: «Bul – perğauındı suğa batırıp, Musanı qutqarğan ulı kün. Biz Allaga şükirşilik retinde osı küni oraza ustaymyz» dep jauap berdi. Pağambarymyz (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) osı küni oraza ustadı äri basqalarğa da oraza ustaudy ämir etti» [1] .

Allaga şükirşilik – oraza ustau, sadaqa beru, Qur'an oqıw sekildi qulşılıqtarmen jüzege asadı. Pağambarymyz Muḣammed (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) – Alla Tağalanıñ jaratylysqa bergen nığmetteriniñ eñ ulısı. Öytkeni onımen islam, iman, jannat jäne tozaq otınan qutılu habary keldi. Pağambarymyzdyñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) tuğanına quanyşın bildirip atap ötu, kedeýlerdi tamaqtandıru, uağız-nasihat aytu – bulardıñ barlyğı Alla Tağala razılığına jetelейтін şükirşilik amaldar. Alla Tağala Qur'anda:

لَقَدْ مَنَّ اللهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

«Būryn anyq adaswda bolsa da, olarga ayattarın (Qur'andı) oqıp, olardı (küpirlikten) tazartıp, Kitap (Qur'an) pen danalıqtı (sünnetti) üyrete tin bir elşini öz aralarınan jibery arqyly Alla müminderge zor nığmet bergen edi» [2] , – degen.

Sony men qatar, Pağambarymyz (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) öziniñ tuğan künin ulı sanap, şükirşiligin orazamen bildirgen. Äbu Qatadadan jetken hadiste:

«Pağambarymzdan (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) düysenbi küniniñ orazası jaylı suralğanda: « Ol küni men düniege keldim jäne osı küni mağan wahiy tüsirildi » [3] – dep jauap bergen. Ğalımdar joğarıdağı atalğan hadisterge süyene otırıp, mäulitti atap ötuge boladı degen [4] .

Keybir adamdardyñ mäulitti bidğat sanap, onı sälaf (sahabalar, tabiğinder, olarga ergender) ğalımdary istemegen degen sözderi tıyım saluğa dälil bolmaydı. Öytkeni Pağambarymyzdyñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) özi jaqsylyqqa alyp baratın isti «sünnet» dep atap, onı istegen adamğa sawap jazılatının ayttı. Pağambarymyz (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn):

« Kimde-kim İslamda «sunnätu hässana» jaqsy jol bastasa (salsa, ürdis qalıptastırsa), ol adamğa sol istiñ sawabı jäne özinen keyin oğan amal etken barlyq adamdardyñ alatın sawabınday sawap jazıladı. Al kimde-kim islamda jaman jol bastasa, ol adamğa sol joldıñ künäsi jäne özinen keyin sol jolmen amal etken barşa adamdardyñ künäsinday künä jazıladı » [5] , – dedi.

Bul hadistegi «sunnätu hässana» – şariattyñ qağidattaryna, dindiñ negizine qayşı kelmeytin izgi amalderdıñ barlyğın qamtıydı. Buğan Omar (r.a) adamdardyñ barlyğın bir imamnyñ artına jinaıp, tarawih namazyn oqıtwı, Usman bin Affannyñ (r.a.) Qur'andı jinaqtaghanı, juma namazına ekinşi azandı qosqany t.b. dälil boladı.

Mäulitti atap ötwdi İbn Hajar Asqalani, Hafiz Suyuti, Abdulla ibn äl-Hajj, Hafiz äS-Sähawi, Hafiz äl-Qastalani, Hafiz İbn äş-Şämä, İbn Hajar äl-Häytami sıñdı t.b. batıs pen şyğys ğalımdary quptaghan [6] . Sondıqtan Pağambarymyzdyñ (oğan Allanyñ salaýatı men sälemi bolsyn) mäulitin atap ötu şariatqa qayşı emes.

Bauyrjan Abdualiev

Şariat jäne pätua bölími

• [1] Buhari, Muslim.

• [2] «Äl-İmran» süresi, 164-ayat.

• [3] Muslim, №1162.

• [4] İbn Räjap Hanbäli, Lätäifu äl-Mağarifu fima li mawäsimi äl-ämi minäl-uäzaifi, 98. Ali Juma, Äl-Bayan, 169-174.

• [5] Muslim, №1017.

• [6] Äs-Suyuti, äl-Häwi lil-fätäwa, 1/181-189. Mulla Ali Qari, äl-Mäwrud är-Rawi, 307. Äl-Qastalani, äl-Mäwahibu äl-Läduniya, 1/148. İbn äş-Şämä, äl-Bäis äla inkäri äl-bidği, 1/23-24. Äl-Häytami, äl-Fätäwa äl-Hädisiya, 202.