MÄZHABQA ERU MİNDET PE?

«Mäzhab» degen söz jol, bağıt degen uğımdı bildir edi. Şariatta belgili täsilder arqılı Qur'an men sünnetten şığarılğan ükimder jäne közqarastar jïıntığı mäzhab dep ataladı. Büginde ähli sünnet uäl jamağattıñ tört mäzhabı älemde keñ taralğan. Olar – Hanafi, Mälikï, Şafiği jäne Hanbali mäzhabtarı.

Keyingi buın (haläf) ğalımdarı, musulmandardıñ belgili bir mäzhabqa erui uäjip degen. Sebebi kez kelgen musulman öz aldına Qur'an men hadisten tikeley ükim aluğa şaması jetpeydi. Sonday-aq ärkim öz bilgenimen jüretin bolsa, onda köpşilik arasında türli talas-tartıstar, dau-damaylar müldem toqtamas edi.

Zafar Ahmad Usmani (Alla onı raqım etsin) öziniñ «Iğlaus-sünän» attı kitabında bılay degen: «Aqiqatında, tört mäzhab imamdarı – hidayat (tura) jolında. Belgili bir jurt ta olardıñ qaysıbıriniñ mäzhabı taralğan bolsa, jäne onıñ ğalımdarı men kitaptarı köp bolsa, onda ijtihad etuge şaması kelmeytin (ayat jäne hadisterden öz betimen ükim şığara almaytın) adam üşin sol mäzhabqa erui – uäjip. Öz jurtında keñ taralmağan jäne ğalımdarı köp bolmağan mäzhabqa erui – durıs emes. Sebebi munday jağdayda atalğan mäzhabtıñ barlıq ükimderin üyrenguge mümkindik tabılmaydı. Munı jaqsı bilu kerek.

Eger bir jurt ta barlıq mäzhab ökilderi taralıp, elge äygili bolsa, sonday-aq sol mäzhabtarıñ ğalımdarı da jetkilikti bolsa, onda ijtihad etu därejesine jetpegen adam üşin özi qalağan mäzhabqa erui durıs boladı».

Ataqtı ğulama Abdulhay Läknaui öziniñ «Pätualar jinağı» kitabında Şah Waliyu'llah Dehläuidiñ tömendegi söz in keltiredi: «Ündistan jäne Mäuaranahr elderinde şafiğilerdiñ de, hanbalilerdiñ da, mälikilerdiñ de mäzhabı taralmağan. Basqa mäzhab kitaptarı da jetip kelmegen. Sondıqtan bul öñirlerde turatın, ijtihad etu därejesine jetpegen adamlarga Äbu Hanifa mäzhabın ustanu uäjip boladı. Al Mekke men Mädinada turatındardıñ jağdayı bölek. Sebebi ol jerde barlıq mäzhab ökilderin tabuğa boladı».

Qazaqstan musulmandarı dini basqarması qaramağındağı barlıq meşitterinde Imam Ağzam Äbu Hanifa (Alla onı raqım etsin) mäzhabı boyınşa şariat ustanyp, soğan oray amal etude. Elimizde din turalı qabıldanğan soñğı zañda Qazaqstan musulmandarınıñ osı mäzhabpen amal jasaytını şegelap körsetilgen.

Däyındağan Hasan AMANQUL,

«Münara» gazetı, №10, 2022 jıl