MEDITACIYA JASAUǴA BOLA MA?

Meditaciya (meditatio) latın tilinen audarǵanda «tereń, uzaq oılaw», «pikir qılu» degen maǵınanı bildirip, meditaciya turalı söz qozǵalǵanda kóz aldymyzǵa eń aldımen lotos pozicııasında otırǵan monaxtar elesteydi. Alayda onıń kórinisine qaramai tilik maǵınasymen qarar bolsaq, jalpy pikir etu, zikr etu Islam dininde de bar.

Alla Taǵala Qur'anda: «Asyly, kók pen jerdin jaratylysynda, tün jáne künniń awyswında aqıl ieleri üshin, sózsiz, belgiler bar. Allany turyp ta, otırıp ta, jantaıyp ta esine alyp jáne kók pen jerdin jaratylysy turaly oılanıp (bılaı deıtin): «Rabbymyz! Sen mwnı bosqa jaratpadyn. Sen Páksiń! Bizdi tozaq azabynan saqtai gór!» («Áli Imran» súresi, 190-191 ayattar). Kelesi ayatta: «Bwl mysaldardy adamdarǵa (Allanyń qudýreti turaly) oılanwı üshin keletiremiz!» – degen.

Bwl ayattar Qur'an ayattaryn tereń tüsine otırıp, Alla Taǵalany eske alyp, ulyqtyǵyn pikir etwge shaqyrady.

Alayda qazirgi tańda indýizm men buddizmniń negizi bolyp tabylatyn meditaciya túri – Islam dinine qaıshy. Óytkeni onda indýizm men buddizmniń qulıshylyq túri ári Alla Taǵalaǵa serik qosu bar. Sondyqtan shariǵatymyzda ondaı meditaciya túrine qatáng túrde tıyım salynady. Sondaı-aq bwl jerde basqa qaýymǵa eliktew bar.

Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn): «Kim bir qaýymǵa úqsasa, ol – solarǵan» , – degen.

Islam dininde ózge dinge eliktep, úqsawǵa bolmaıdy.

Kóbíne adamdar meditaciyaǵa kúızelisten arylıp, mazasızdyqty azaitu, mııdı júıelew, ózine senimdilik oıatu sekildi maqsatpen júginedi. Islam dini mwndai maqsattarga Allanyń razylyǵyn ala otırıp jetetin mınaıday amaldardy usynady.

1. Tafakkur (pikir etw). Tafakkur – Jaratywshynyń ulyqtyǵyn, qudýretin, meıirimín pikir etip, oı júgirtw. Alla Taǵalanyń ulyqtyǵyn pikir etw óte mańyzdy. Óytkeni qazirgi tańda kúndelikti ómirimiz bizdi únemí dúniemen shuǵyldandyredı. Ár adamnyń jan dúıesinde bostyq bar. Sol bostyqty Alla Taǵalanyń ulyqtyǵyn pikir ete otırıp toltıru qajet. Alla Taǵalanyń ulyqtyǵyn pikir etw bwl dúniege berilwden saqtaiydy. Sondyqtan ár paryz namazynan keıin kem degen de bes minut tynysh otırıp, Allanyń ulyqtyǵy, bizge bergen nıǵmetteri turaly oılap, pikirlewimiz kerek.

2. Shükirlik etw. Allaǵa shükirlik etw qanagat pen shükirlikke úıretip qoımaı, Alla Taǵalaǵa jaqyndatady. Árqaısymyz belgili mólshérde shükirlik etemiz. Keıde bir adamdardyń múgedektigi, kedeıligi sekildi nárselerdí kórip Allanyń bizge bergenine shükir etemiz. Alayda biz Allaǵa únemí shükirlik etwimiz kerek. Omar bin Abdýlaziz (Alla oǵan razy bolsyn): «Allanyń nıǵmetteri turaly oı júgirtw – ǵibadattıń eń jaqsysy», – degen.

3. Ońashalanu. Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) wahı túsýden buryn Xira üńgíríne barıp, qoǵamynda bolyp jatqan oqiǵalardy oı eleginen ótkizetin. Paǵambarlyq kelgen son ár Ramazan aıynyń sonynda on kúninde iǵtikafqa kiretín. Ári sahabaların da iǵtikafqa otırwǵa shaqyratyn. Ońashalanǵan waqytında únsiz otırǵan abzál. Óytkeni únsizdik arqyly adam júregin esti alady. Sufıýan Sáýri: «Úndemeı, tynysh otıru – ǵibadattıń eń áýelgisi» , – degen.

4. Zikr etw. Zikr etw – Alla Taǵalany ulyqtaw jáne madaqtaw sózderin qaıtalaw. Bwl zikrlerdi kóbínese oılanbastan tez aıtamyz. Zikrdi oı júgirtw arqyly orındaw júregti jaman oılardan tazartady.

5. Qur'an oqw. Kez kelgen waqıtta Qur'an oqw. Mısaly, qiyndyqqa tap bolsańyz, dáret alyp, Qur'an oqyńyz. Qur'an oqw arqyly da adam ruxani baıyp, jaman minez, oılardan tazarydy.

Qoryta aitqanda, mwsılman adam ruxani joǵarylaw, jan dúıesi tynyshtalu, Allanyń razylyǵyna jetw üshin joǵaryda atalǵan, shariǵatymyzda ruqsat etilgen joldardy ustanǵany jón. Al dinimizge qaıshy keletin ózge dinniń qulıshylyq túrlerine eliktewge ruqsat etilmeıdi.

Medet Qurmasuly

«Iman» jurnaly, №10 , 2023 jyl