Namaz uaqytyMūğjiza – nubuvet/paiğambarlyqqa talap qoiğan adamnyñ şyndyğyn körsetu maqsatynda Alla Tağala (s.ğ.s.) tarapynan jaratylğan, sipaty jağynan adamdardy oğan ūqsas närse jasauğa älsız qaldyratyn erekşe oqiğa. (Qady Abduljabbar, äl-Muğni, 15/199)
İslam ğalymdary ärı Hazıretı Mūhammedtıñ (s.ğ.s.), ärı basqa paiğambarlardyñ körsetken mūğjizelerın qabyldau tūrğysynan aqli, hissi jäne habarii; maqsattary jağynan bolsa, hidaiat, järdem jäne halaq mūğjizelerı dep jıktegen.
Aqli mūğjizege eñ ülken mysal – Qūran. Sebebı Qūran är däuırdegı aqyl ielerıne ün qatatyn, aqylğa syimaityn, eşkım ūqsasyn jasai almaityn ūly ärı mäñgı mūğjiza. Būl aqiqat Qūran Kärımde bylai baiandalady: «Eger qūlymyzğa tüsırgenımızge kümändansañdar, onda oğan ūqsas bır süre keltırıñder, eger şynşyl bolsañdar, Alladan basqa kuälaryñdy (kömekşılerıñdı) şaqyryñdar.» (äl-Baqara, 2/23) Hazıretı Paiğambar (s.ğ.s.) da Qūrannyñ eñ ülken mūğjiza ekenın bır hadisınde bylai aitqan: «Barlyq paiğambarlarğa öz däuırındegı adamdar iman keltıretın keibır mūğjizeler berıldı. Mağan berılgen eñ ülken mūğjiza – Allanyñ uahi etken Qūrany.» (Buhari, İ‘tisam, 1 [7274]; Muslim, İman, 239 [152])
Adamdardyñ sezımıne äser etetın erekşe oqiğalar hissi mūğjizeler dep atalady. Hazıretı Salihtyñ (a.s.) tüiesı (Hud 11/64-68), Hazıretı Mūsanyñ (a.s.) taiağynyñ jylanğa ainaluy jäne qolynyñ jarqyrağan jaryq şyğaruy (äl-A‘raf 7/106-108), Hazıretı İsanyñ (a.s.) qūs beinesındegı sazdy tırıltuı, ölılerdı tırıltuı, tua bıtken soqyrlardy jäne alapes auruyna şaldyqqandardy emdeuı (Äli İmran, 3/49; äl-Maida, 5/110) siiaqty mysaldar hissi mūğjizelerge jatady.
Hazıretı Mūhammedtıñ (s.ğ.s.) negızgı mūğjizesı Qūran Kärım bolğanymen, oğan da hissi mūğjizeler berılgen. Bädır soğysynda perıştelerdıñ mūsylmandarğa järdem beruı (Äli İmran, 3/122-123; äl-Änfäl, 8/9-10) oqiğasy Qūranda aitylğan hissi mūğjizelerdıñ bırı. Rasulullanyñ az ğana tamaqpen köp adamdy toidyruy, az sudy köbeituı, qūrma dıñgegınıñ yñyrsuy (Buhari, Mänäqib, 25 [3572, 3578, 3583]) oqiğalary da hadisterde aitylğan hissi mūğjizeler qatarynda.
Paiğambarlardyñ Alladan kelgen uahiğa süienıp aitqan ğaiyp habarlaryna habarii mūğjiza delınedı. Künähar qauymdarğa aldyn ala aitqan apattardyñ däl keluı, Hazıretı İsanyñ (a.s.) qarsylastarynyñ üilerınde ne jep, ne jinağanyn habarlauy (Äli İmran, 3/49), Rasul-Äkramnyñ (s.ğ.s.) Vizantiialyqtardyñ parsylardy soğysta jeñetının (är-Rum, 30/1-4) jäne Kisranyñ patşalyğynyñ qūlaitynyn (Buhari, Mänäqib, 25 [3619]) habarlauy osy türge jatady.
Qarsy şyqqandardyñ köz aldynda jäne olardy därmensız qaldyratyndai türde bolğan mūğjizeler hidaiat mūğjizelerı dep atalady. Būl mūğjizeler adamdardyñ senımıne äser etıp, aldyn ala pıkırsız adamdarğa paida beredı. Hazıretı Salihtyñ tüiesı (Hud 11/64-68), Hazıretı Mūsanyñ taiağy men jarqyrağan qoly (äl-A‘raf 7/106-108), Hazıretı İsanyñ şipa mūğjizesı (äl-Maida, 5/110) jäne Hazıretı Mūhammedtıñ Qūran mūğjizesı osy qatarda. (äl-Baqara, 2/23-24) Tek Qūran oqyp mūsylman bolğandar siiaqty, Hazıretı Mūsanyñ taiağy jylanğa ainalyp, siqyrşylardyñ jasağan jylandaryn jūtyp qoiğan soñ siqyrşylardyñ imanğa keluı de osyğan jatady.
Mümınderdıñ qajettılıkterın öteu üşın berılgen ilähi järdemder järdem/nusret mūğjizelerı bolyp tabylady. Hazıretı Mūsanyñ İsrail ūrpaqtary üşın Allanyñ būiryğymen tastan su şyğaruy (äl-Baqara, 2/60), qauymyna kökten manna men bödene jıberıluı, köleñke üşın būlt keltırıluı (äl-A‘raf 7/160), Hazıretı İsağa kökten tağamğa toly dastarhan tüsuı (äl-Maida 5/112-115), Bädır jäne Händek soğystarynda perıştelerdıñ mūsylmandarğa kömektesuı (Äli İmran 3/123-127; äl-Ahzab 33/9), ärtürlı jağdailarda sudyñ köbeiuı men astyñ berekelı boluy (Buhari, Mänäqib, 25) osyğan jatady.
Qarsy kelgen qauymdardyñ jazalanuyna arnalğan mūğjizeler halaq mūğjizelerı dep atalady. Qūrandağy mälımetterge qarağanda, halaq mūğjizelerı qatty dauyl, qorqynyşty dybys, tasqyn, jer sılkınısı siiaqty tabiği apattar türınde jüzege asqan (äl-Ankäbut, 29/40). Nūh qauymynyñ topan suymen (äl-Ankäbut, 29/14), Sämud, Ad jäne Mädiian halqynyñ qorqynyşty dybyspen (Sad, 38/13-15), Lūt qauymynyñ qalasynyñ asty üstıne keltırılıp, bastaryna tas jauuymen (Hud, 11/82-83, äl-Qamar, 54/34), Perğauyn men onyñ äskerınıñ teñızde batyp ketuımen (äş-Şuara, 26/66) joiyluy osyğan jatady. Paiğambarlardyñ köptegen dälelderı men mūğjizelerıne qaramastan iman keltırmegen qarsylastardyñ joiyluy – Allanyñ zañy. Halaq mūğjizelerı keiıngı ūrpaqqa eskertu ärı ğibrat bolyp tabylady.
Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.