MUSYLMAN JYL SANAWY QASHAN PAYDA BOLDY?

Islam dininde qasietti künder, tünder jäne aylär qamari jyl sanawy negizinde anıqtaladı. Munday jyl sanaq ay fazasınıñ özgërwine qaray esepteledi. Jaña aydıñ (һiläldıñ) körinwimen jaña ay bastaladı. Qamari ay 29 ne 30 kün boladı.

Musylman jyl sanawy Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolsın) Mekkeden Mädinaga qonıs awdarğan waqıtınan bastaladı. Oğan sebep Omar ibn Xattab (oğan Alla razı bolsın) Basra qalasınıñ äkimi Äbu Musa äl-Aşğarige (oğan Alla razı bolısın) xat jazadı. Äbu Musa (oğan Alla razı bolısın) Omarğa (oğan Alla razı bolısın) bılayşa jawap xat jazadı: «Sizdiñ jazğan xatıñızdı aldım. Alayda qashan jazılğanı jayında tarihy jazılmağan», – deydi.

Osylaısha ekinşi xalifa Omar ibn Xattab (oğan Alla razı bolısın) Islam küntizbesin qay waqıttan bastalatının basqa sahabalar men aqıldasıp, ärtürli pikirden keyin, bärı kelise otırıp, Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ salawatı men sälemi bolısın) Mekkeden Mädinaga qonıs awdarğan jılınan bastaw turalı şeşim qabıldadı. Osylaısha osı künden һijra jyl sanawy bastaladı.

Musylman küntizbesi künmen emes, aymen eseptelegeni sebipti grigorian küntizbesinen birşama ayırmaşılığı bar. Osy sebipti bir jılı – 10, basqa jılı 11 künge qısqa bolıp jatadı. Sol sebipti musylman meyramdarı grigorian küntizbesiniñ türli künderine säykes keledi.

Musylman küntizbesi 12 aydan turadı. Ol şamamen 354 nemese 355 künge say keledi. Ol jaylı Qur'an Kärimde:

«Şındığında, Allanıñ quzırında aylardıñ sany on eki. Kökter men jerdi jaratqan küni Allanıñ Kitabında (Läuh mahfuzda) (solay jazılğan) » , – deydi. («Täwbe» süresi, 36-ayat).

Qasietti qajılıq aylardan soñ keletin muxarram ayı – Hijra jyl sanawy boyınşa alğaşqı ay. Osy muxarram ayınan musylman küntizbesinde jaña jyl bastaladı. Kün tizbesinde jaña kün tünği on ekiden keyin bastalatın bolsa, ay tizbesi boyınşa jaña kün kün batqannan keyin bastaladı. Alla Tağala Qur'anda:

«Alla Tağala tündi tınığu, kün men aydı esep üşin jaratqan» , – deydi. («Änğam» süresi, 96-ayat).

Hijra jyl sanawy dinimizdegi Ramazan ayınıñ bastalwı, oraza, qurban ayat siyaqtı dini merekelerdi däl anıqtawğa mümkindik beredi. Musylman jyl sanawy älem boyınşa birdey bolıp, musylman qoğamy waqıtın bir jüyege keletiredi.

Medet QURMASHULY

«Iman» jurnalı, №12, 2024 jyl