Mūsylmannan namaz qūlşylyğy qaşan jäne qandai jağdailarda tüsedı?

Aqyl-esı dūrys jäne baliğat jasyna jetken ärbır mūsylmanğa namaz paryz. Būl şarttarğa sai kelmeitın adam namazğa mındettı emes. Negızınde, Paiğambarymyz (s.a.s.) bır hadisınde balalar men aqyl-esı dūrys emes adamdardan jauapkerşılıktıñ alynğanyn aitqan. (Äbu Däuıt, Hudud, 16 [4398]; İbn Mäja, Talak, 15 [2041])

Keibır jağdailarda densaulyğynda aqauy bar adamdardan da namaz tüsedı. Hanafi mäzhabyna säikes, tek basyn qimyldatuğa da şamasy kelmeitındei därejede auyr nauqas adamğa eşteñe mındettelmeidı. Eger būl aurudan qaitys bolsa, oqi almağan namazdaryn qaza etuge mümkındıgı bolmağandyqtan, qaryzsyz türde Allanyñ qūzyryna barady. Eger sauyğyp ketse, oqi almağan namazdary bır kündık (bes uaqyt) namazdan aspasa, qaza etuı kerek. Eger sany būdan köp bolsa, dūrys pıkır boiynşa, ol adamğa qaza etu mındettı emes. Esınen tanğan adam üşın de essızdık merzımıne bailanysty osy ükımder qoldanylady. (Kasani, Beda’i, 1/106, 107, 108) İmam Şafiği, esınen tanu tolyq bır namaz uaqytyna sozylsa da, qaza etu mındettı emes dep aitqan. (Şirbini, Muğni äl-muhtaj, 1/314)

Ömırın tösek tartyp ötkızetın adam, eger tösekten tūryp däret ala almasa nemese däret alğyzatyn adam taba almasa, qasynda ūstaityn kırpış, qyş nemese tas siiaqty zatqa täiämmum alady. Tösegınen tık tūruğa jäne qūbylağa būryluğa özı şamasy kelmeitın adamğa, oğan kömektesetın eşkım bolmasa, ornynan tūrmai, jüzın qūbylağa būra alatyn şamada būryp, jatqan jerınde işaramen namaz oqidy. (Serahsi, äl-Mäbsut, 1/212-213; Kasani, Beda’i, 1/106-107)

Auruynyñ saldarynan özı täiämmum ala almaityn jäne būl ıste kömektesetın adam taba almağan adam özın därettı dep eseptep, qalasa işaramen namaz oqidy; qalasa qazağa qaldyrady; sauyğyp ketse qaza etedı, sauyğyp ketpese, odan mındet tüsedı. (İbn Nudjaim, äl-Bahr, 1/168, 172; Haskäfi, äd-Durru äl-muhtar, 39; İbn Abidin, Reddu äl-muhtar, 1/252-253)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu