NAMAZDA AYAQTY ALSHAQ QOYU DÚRYS PA?

Keyde bireulerdiñ namazda tik turğan kezde ayağın tym taltayıp namaz oqığanın köremiz. Al jamağatpen oqığanda ayağın janındağı adamnıñ ayağına tigizip aladı jäne onı sünnet dep sanaydı. Olardıñ bul isterі janındağı adamnıñ oyun buzuğa sebep boladı. Bul turalı Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):

«Özine de, özgеге de zıyan tigizuge bolmaydı », – dep eskertken (Hakim).

Tört mäzhab imamdarı da ayaqtı taltayıp namaz oqığa buyrımağan. Bul jağday hadisterdi durys tüsınbeu sebebinen payda bolğan. Onı durys tüsinu üşin dınımızdiñ altyn ğasyrına jaqın ömir sürgen ğalımdardıñ sözderine jüginu qajet. Sebebi olar hadisterdi bizden artyq bılgen, jaqsıraq tüsingen jäne soğan säykes şeşim şığarğan.

Bul jayında Hanafi mäzhabınıñ bedeldi «Iğlaus sünän» kitabında bylaý keletіredі: «Nuğman ibn Bashirden (Alla oğan razı bolsyn) riwayat etiledi: Alla elşisi (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) adamdarğa qarap: «Saptarıñdı tüzeñder!» – dep 3 ret qaytaladı. Ol: «Allağa ant etemin, älbette saptarıñdı tüzeýsiñder, ne Alla Tağala jürekteriñdiñ arasın qarama-qayşı etip qoyadı» , – dedi. (Nuğman): «Men bir kisiniñ, iyığın seriginiñ iyığına, tizesin seriginiñ tizesine, tobiğın onıñ tobiğına tigizip turğanın kördim» (Äbu Däwıt).

Anas ibn Malikten (Alla oğan razı bolsyn) bylaý dep riwayat etiledi: «Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn): «Saptarıñdı tüzeñder, sebebi men senderdi artymnan da körip turamın» , – dedi. Sonda biz iyığımızdı serigimizdiñ iyığına, ayağımızdı onıñ ayağına tigizip turdıq (Buhari). Qazirgi tañda keybir kisiler bul hadisti sözbe-söz tüsініp, sapta ayağın janındağı kisilerdiñ ayağına tigizip turu şart dep tüsініp alğan. Jäne olar özderin qınap, namaz bitkenşe osılay turadı. Şınında iyıqtı iyıqqa, tizeni tizge jäne ayaqtı ayaqqa tigizip turu – öte auır is. Alayda,

«Alla eşbir jandı şamadan tys nərsege buyrmaydı» («Baqara» süresi, 286-ayat).

Ağzaların bärin bir-birine tigizip turudı eşkim tolyq iske asyra almaydı. Sebebi namaz oqitındardıñ boyı ärtürli boluı mümkin. Hadistiñ mağınası saptı turalau üşin atalmış ağzalarıdı birine-birine tüzeu kerekdigın bildirip tur. Budan namaz oqitındardıñ iyıqtarı, moyındarı jäne ayaqtarı bir syzıqta boluı tüsiniledi. Sonday-aq eger ayaqtı ayaqqa tigizu namazdıñ belgilenken sünneti bolğanda, sahabalar onı qaldırmay orındaytın edi. Aqiqatında olay bolmadı. Sonday-aq ğalımdar bul hadisti «ayaqtı ayaqqa tigizip turu iqamat waqıtında saptı däl turalau üşin aytılğan, al namaz bastağanda olay isteu talap etilmeýdi» dep tüsindirip jatır.

Namazda tik turğan kezde ayaqtary qanshalyqty bir-birine jaqın bolu jayında türli közqaras bar. Şafiği mäzhabında «bir qarys mölşerinde boladı» delingen. Hanbali men Mälikı mäzhabınıñ ğalımdarı ayaqtarynyñ arasyn keñ de ustamaydı, bir-birine tigizip te turmaydı, bälkim ortasha ädettegiden asıp ketpeytin halde turudy mustahab dep esepteydi.

Bizdiñ Hanafi mäzhabında tik turğanda ayaqtarynyñ arasy tört sausaq mölşerinde boluı tiis (sünnet), sebebi osy qalıp huşuğ (qarapayimdılıq, baysaldylyq) halge jaqyn, delingen (Hashiyatu Ibn Abidin, 1/479). Degemen bul mölşer ayağın keñ ustap turuğa däleldi sebebi joq kisiler üşin belgilenken. Al deneli, tolyq kisiler tepe-tendik saqtau üşin ayağın keñirek qoyu qajet bolsa, olarga ädettegi halde erkin turuğa ruqsat beriledi. Sebebi munda uzaq waqyt tik turğanda da baysaldylyqty joğaltpau közdelgen.

Hasan AMANQUL,

QMDB Dini onaltu böliminiñ meñgeruşisi

« Munara » gazetі , №7 , 2023 jyl