Namazda sürelerdıñ türıkşe audarmasyn oquğa bola ma?

Namazda sürelerdıñ türıkşe audarmasyn oqu rūqsat etılmeidı. Būl mäselege qatysty Dın ısterı joğary keñesınıñ 1997 jylğy 4 jeltoqsanda qabyldağan 103-nömırlı şeşımınde bylai delıngen:

Qūran Kärımnıñ namazda türıkşe audarmasyn oquğa kelsek: Qūran Kärımde «Qūrannan oñai kelgenın oqyñdar» (äl-Müzämmil, 73/20) delıngendei, Paiğambarymyz (s.a.s.) barlyq namazdarda Qūran Kärımdı oqyğan jäne namaz oqudy jaqsy bılmeitın bır sahabağa namazdy üiretkende «...Sosyn Qūrannan jattağanyñnan oñai kelgenın oqy» (Müslim, Salat, 45 [397]) dep būiyrğan. Osyğan bailanysty namazda qyrağat, iağni Qūran oqu — Kıtap, Sünnet jäne ijmağ boiynşa bekıtılgen paryz. Belgılı bolğandai, Qūran — Alla Tağalanyñ Mūhammed paiğambarğa (s.a.s.) Jäbıreiıl arqyly tüsırgen mağynasyna dälel bolatyn sözderdıñ atauy. Tek mağyna retınde emes, Rasulullanyñ (s.a.s.) jüregıne sözderımen (lauazymen) tüsırılgen. Sondyqtan būl sözderden tüsınılgen jäne basqa sözdermen jetkızılgen mağyna Qūran bolyp sanalmaidy. Sebebı tüsken sözderınen basqa, tıptı arabşa bolsa da, basqa sözdermen jetkızılgen mağyna Alla Tağalanyñ sözı emes, audarmaşynyñ odan tüsıngen tüsındırmesı. Al Qūran ūğymynyñ ışınde tek mağyna ğana emes, onyñ sözderı de negızgı bölıgı bolyp tabylady. Negızınde; «Şyn mänınde, ol älemderdıñ Rabbysynan tüsırılgen. Ony Ruhul-Ämin (Jäbıreiıl), eskertuşılerden bolsyn dep, senıñ jüregıñe anyq arab tılınde tüsırdı» (äş-Şuara, 26/192-195); «Mıne, osylaişa Bız ony arabşa Qūran etıp tüsırdık...» (Taha, 20/113); «Saqtansyn dep tura arabşa Qūran tüsırdık» (äz-Zümär, 39/28); «Būl — bıletın qauym üşın aiattary arabşa Qūran retınde egjei-tegjeilı tüsındırılgen kıtap» (Fussilät, 41/3) siiaqty on türlı jerde (İusuf, 12/2; är-Rağd, 13/37; än-Nahl, 16/103; äş-Şura, 42/7; äz-Zuhruf, 43/3; äl-Ahqaf, 46/12) Qūrannyñ arabşa ekenı aitylğan aiattardan tek mağyna ğana emes, sözderınıñ de Qūran ūğymynyñ qūramyna kıretını anyq ärı aiqyn tüsınıledı. Sondyqtan, audarmasyna Qūran dep aituğa bolmaityny jäne audarmasynyñ Qūran ükımınde emestıgı turaly İslam ğalymdary bırauyzdan kelısken.

Belgılı bolğandai, audarma — bır sözdıñ mağynasyn basqa tılde balama sözben däl jetkızu degendı bıldıredı. Alaida är tıldıñ basqa tılderde kezdespeitın (özındık) baiandau, stil jäne jetkızu erekşelıkterı bar. Sondyqtan ädebi jäne emotsiialyq jağy joq keibır qarapaiym sözderden basqa, eşbır audarma tüpnūsqanyñ ornyn basa almaidy jäne eşbır audarmada barlyq jağynan tüpnūsqasyna tolyq säikestık bolmaidy. Demek, Qūran Kärım siiaqty ilähi şeşendık pen ğajaiypqa ie kıtaptyñ tüpnūsqasy men audarmasy arasyndağy aiyrmaşylyq, Jaratuşy men jaratylğan arasyndağy aiyrmaşylyqtai ülken. Sebebı bıreuı — Jaratuşy Ūly Allanyñ sözı; ekınşısı — jaratylğan qūldyñ älsız baiandauy. Mūndai audarmany Allanyñ sözımen teñestıru jäne ony sol ükımde ūstau mümkın be? Onyñ üstıne, İslam dını — ämbebap dın. Türlı tılde söileitın barlyq mūsylmandardyñ qūlşylyqta ortaq tıldı qoldanuy onyñ ämbebaptyğynyñ talaby.

Ärkım öz tılınde qūlşylyq jasauğa ūmtylsa, Paiğambarymyzdyñ (s.a.s.) üiretken jäne bügınge deiın qoldanylyp kele jatqan tärtıpke qaişy kelerı anyq, ärı türlı daularğa sebep bolary sözsız. Būl mäselege elımız tūrğysynan qarağanda, mūndai täjıribe syrtta Türkiiağa qarsy, ışınde memleketke qarsy qūral retınde qoldanyluy, azamattardyñ bırlıgı men yntymağyna nūqsan keltıruı, nätijesınde türlı alauyzdyqtarğa sebep boluy mümkın ekenı eskerusız qalmauy tiıs.

Türıkşe audarmamen namaz oqu men türıkşe dūğa jasaudy şatastyrmau kerek. Sebebı dūğa — qūldyñ Alladan tılek etuı. Mūny ärkım öz tılınde jasauynan tabiği närse joq jäne elımızde dūğa köbıne türıkşe jasalady.

Sonymen qatar, Qūran Kärımnıñ eñ mañyzdy erekşelıkterınıñ bırı — onyñ ğajaiyptyğy (i’jaz). Onyñ ūqsasyn jasauğa qatysty Qūran bükıl adamzatqa şaqyru tastağan. Būl ğajaiyp tek mağynada dep aituğa bolmaidy. Kerısınşe, «onyñ Alladan tüskenıne kümändansañdar, onda oğan ūqsas bır närse keltırıñder» degen mağynadağy şaqyru (tahaddi) aiattarynan (äl-Baqara, 2/23-24; İunus, 10/37-38; Hud, 11/13; äl-İsra, 17/88; ät-Tur, 52/33-34) būl erekşelıktıñ negızınen sözge qatysty ekenı tüsınıledı.

Sondai-aq, ūqsasyn jasau üşın adamdar men jyndar bırıgıp, bır-bırıne kömektesse de, ony jasai almaitynyn bıldıretın İsra süresınıñ 88-aiatynan da Qūrannyñ ūqsasy jasalmaityny jäne osyğan bailanysty audarmasy Allanyñ sözı bolyp sanalmaityny, sol ükımde ūstala almaityny jäne sondyqtan namazda audarmasyn oquğa bolmaityny anyq tüsınıledı. 1926 jyly Ystambūl Göztepe meşıtınıñ imam-hatibı Jamal efendınıñ jūma namazynda Qūran Kärımnıñ türıkşe audarmasyn oquyna bailanysty Ystambūl müftiiatynyñ 1926 jylğy 20 nauryzdağy 92-93-nömırlı haty boiynşa, astynda Atatürık tağaiyndağan alğaşqy Dıni ıster basqarmasynyñ törağasy Rifat Börektşınıñ qoly qoiylğan 9 Ramazan 1324/23 nauryz 1926 jylğy 743-nömırlı Keñes şeşımınde:

«Namazda Qūran oqu — ijmağ boiynşa paryz jäne Qūrannyñ kez kelgen tıldegı audarmasyna Qūran atauyn beru — sondai-aq ijmağ boiynşa rūqsat etılmeidı jäne namazda Qūran oqu ornyna audarmasyn oquğa rūqsat etılmeitını barlyq mäzhab fakihterınıñ ijmasymen bekıtılgendıkten, kerısınşe äreket etu namazdyñ şariği mänın özgertu, dıni ıstı mensınbeu jäne oiynğa ainaldyru bolyp tabylady, sondai-aq mūsylmandar arasynda alauyzdyq pen elde bülık tudyruğa sebep bolatyndyqtan, joğaryda atalğan Jamal efendınıñ dıni jäne ğylymi qyzmetterın toqtatu qajettılıgı tuyndağany turaly tiıstı habarlama jasalsyn...» delıngen.

Kümänsız, mūsylmannyñ eñ bolmağanda namazda oqityn Qūran Kärım mätınderınıñ mağynasyn bıluı jäne namazda olardy tüsınıp, sezınıp oquy asa mañyzdy jäne būl qiyn emes. Bıraq mağynasyn tüsınu, onyñ hidaiatynan paidalanu jäne Ūly Rabbymyzdyñ būiryq, tyiym jäne ösietterın bılu üşın Qūran Kärımdı audaru jäne osy maqsatta mağyna, audarma jäne täpsırlerın oqudyñ ükımı bır basqa; osy audarmalardy Qūrannyñ ornyna qoiu jäne Qūran ükımınde ūstaudyñ ükımı mülde basqa.

Namazda jäne qūlşylyq retınde Qūran Kärım tüpnūsqa sözderımen oqylady. Ūly Rabbymyzdyñ bızge ösiet, būiryq jäne tyiymdaryn bılu, onyñ nūsqauynan paidalanu maqsatynda audarma, mağyna jäne tüsındırmeler oqylady. Osy maqsatta Qūran Kärımnıñ audarma, mağyna jäne tüsındırmelerın oqu da ülken sauap jäne jalpy mağynada qūlşylyq bolyp tabylady.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu