Namazdardy jamağatpen (bırıktırıp) oquğa bola ma?

Belgılı şarttarğa sai kelgen ärbır mūsylmanğa künıne bes uaqyt namaz oqu paryz. Är namaz öz uaqytysynda oqyluy mındettelgen. Qūran Kärımde: «Namaz mümınderge belgılı uaqyttarda paryz etıldı» (än-Nisa, 4/103) dep aitylğan. Sondyqtan, qalypty jağdaida är namaz öz uaqytynda oqyluy kerek. Bıraq, negızdı sebep bolğan jağdaida namazdardy bırıktırıp (jamağatpen) oquğa bolady.

«Ekı namazdy bırıktıru» mağynasyndağy «jam» — besın men ekıntı namazdaryn besın nemese ekıntı uaqytynda; aqşam men qūptan namazdaryn aqşam nemese qūptan uaqytynda bırge oqu degendı bıldıredı.

Hanafi mäzhabyna säikes, jam tek qajylarğa qatysty. Arafa künı Arafatta ekıntı namazy alğa jyljytylyp, besın uaqytymen bırge (jam-i taqdim türınde) oqylady. Sol künı aqşam namazy keşıktırılıp, Muzdalifada qūptan uaqytynda bırge (jam-i ta’hir) oqylady. Būdan basqa jağdaida namazdardy bırıktırıp oqu rūqsat etılmeidı. (Kasani, Beda’i, 1/127) Basqa mäzhabtarda (keibır mäselelerde aiyrmaşylyqtar bolsa da) sapar, jañbyr, dauyl siiaqty sebeptermen besın men ekıntını nemese aqşam men qūptandy jam-i taqdim ne jam-i ta’hir jolymen oqu rūqsat. Būl közqarastyñ dälelderınıñ bırı — İbn Abbastyñ jetkızgen: «Rasulullah (s.a.s.) Tabuk joryğynda besın men ekıntı, aqşam men qūptan namazdaryn bırıktırıp oqydy» (Muslim, Salatu’l-musafirin, 51-53 [705-706]) degen habary. Hanafiler būl jäne ūqsas hadisterdegı jamdy — suri jam (bır namazdy uaqyttyñ soñynda, kelesısın uaqyttyñ basynda qatar oqu, iağni syrttai bırıktıru) dep tüsındıredı. (Muvatta’, Salat, 203 [Şeibani riuaiaty, Bab: 59]; Tahaui, Şarh maani äl-asar, 1/162 [978-980]; İbn Ruşd, Bidaiatu’l-müjtahid, 1/173-174)

Mañyzdy sebepter bolğan jağdaida hanafi mazhabyndağy adam da basqa mäzhabtardy ūstanyp, atalğan namazdardy bırıktırıp oqi alady. Mysaly, saparda bolu, emtihan uaqytymen säikes kelu, därıgerdıñ operatsiia kezınde namazdy uaqytynda oqi almauy siiaqty zärulık pen qajettılık jağdailarynda besın men ekıntı, aqşam men qūptan namazdaryn jam-i taqdim nemese jam-i ta’hirmen oquğa bolady.

Namazdardy bırıktırıp oqityn adam būl namazdardy qatarynan jäne tärtıbımen oqidy; ekı paryz arasyndağy sünnetterdı oqymaidy, basqa närsemen ainalyspaidy. Besın men ekıntınıñ paryzdary besın nemese ekıntı uaqytynda; aqşam men qūptannyñ paryzdary aqşam nemese qūptan uaqytynda qatar, üzılıssız oqylady. Tañ namazy ne qūptanmen, ne besınmen bırıktırılmeidı, sondai-aq ekıntı men aqşam nemese qūptan men tañ da bırıktırılmeidı.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu