Namaz uaqytyNamaz oqyǵan kezde adam ózin Jaratuwshysynyń qúzyrynda turǵanday sezinu kerek. Álbette bul sáttе onyń taza ári ádemi kiimderdi kiip turǵany durys. Alla Taǵala Qur'an Kárimde:
«Qai kezde de namaz oqityn bolsańdar, zeinetterińdi (taza hám ádemi kiimderińdi) kiıńder», – dep buıyrady («Aǵraf» súresi, 31-aiat).
Tápsirshi ǵalymdar osy aiattaǵy «zeinet» sózin adamdy baıypty ári salmaqty kórsetetin kiimder ekendigin túsindiredi. Kóptegen úlken ǵalymdar búdan birneshe ǵasyr buryn óz kitaptarynda namazdy bas kiimmen oqu turaly máseleǵe toqtalyp, onyń úkimіn ashyq baıandap ótkеn. Atap aıttaǵanda, ǵulama Hasqafi (Alla ony raxmet etsin) óziniń «Durrul muxhtar» kitabynda namazdaǵy mákruһ isterdi sanap, bylaı degen:
«Namazxan adamnyń (bas kiim kiiwge) erinip, jalanbas hálде namaz oqýy – mákruһ. Eger ózin bishara tutyp osylaı istese, oqasy joq. Eger bas kiimi (namaz oqyp jatqan kezde) túsip ketse, ony alyp kiýi – abzal. Biraq ony qaıta orawdy nemese kóp áreket etýdi qajet etse, olaı istemeıdi» (Hashiyatu Ibn Abidin, 1/691).
Negizinde, Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn), sańlaq saxabalar, izgi ǵalymdar men ótkеn ata-babalarymyz namazdy bas kiimmen oquǵa ádettengen.
Hanafi mázhabynda jalanbas namaz oquǵa qatysty birneshe úkim aıtylǵan:
Lajsyz jaǵdaıda jalanbas namaz oquǵa ruqsat etiledi. Mákruһ sanalmaıdy.
Jalqawlyq sebeppen jalanbas namaz oqu – mákruһ-tanziһi. Sol sebepti sawaby azaiady.
Jalanbas namaz oqudy sunnat dep, anyq-qanyǵyna jetpeı ony ádet etip alu – mákruһ-taxrimi.
Jalanbas namaz oqudy sunnat sanap, solai tańdaw jasaý – bidǵat.
Jalanbas namaz oqudy abzal ári sunnat dep bilý, sonymen birge bas kiim kiýdi jeksuryndyq sanaw – kúpirlik. (Fatxu bab al-ǵinaya, 1/447, Fatawa-i Hindia, 1/165, Imdad al-fattah, 365)
Túıindep aıttańda, sálle, taqiya sekildi bas kiimmen namaz oqu – ádep, namazǵa qurmet sanalady. Sondyqtan namazdy barynsha bas kiimmen oquǵan durys.
Hasan AMANQUL,
« Munara » gazetі , №6 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.