Nauqas adamğa oraza ustau mindet pe?

Alla Tağala Qur'anda:

«Paryz oraza sanawlı äri belgili künderde ğana öteledi. Aralarıñnan äldekim awırıp qalıp nemese saparda jürip oraza ustamasa, (qaza bolğan künderin) basqa waqıtta ustasın. Orazanı ustawğa şaması äzer jetetinler (yağni qarttar jäne sozılmalı dertke şaldıqqan nauqastar qaza bolğan är künge) pidia retinde bir jarlynıñ (bir kündik eki mezgil) tamağın (nemese sonıñ qunın aqşalay) berui kerek» , – dedi («Baqara» süresi, 184-ayat).

Oraza ustap jürgen adamnıñ awruı, älsizdik sekildi qiındıq tudıratın hali waqıtta qubılıs bolsa, qalğan künderin Ramazan ayınan keyin toltırıp beredi. Qaza orazanı üzdiksiz tutu şart emes. Qalasa bölip, qalasa üzdiksiz tutadı. Qazasın keleşi orazaga şeyin ustap ülgermese, onda ol orazanı Ramazan ayınan keyin de ötey aladı.

Al tuberkulez, qaterli isik, qant diabeti, asqazan jarası (yazva), tınıs jäne jürek demikpesi (astma) sekildi sawığuına küder üzgen awruğa şaldıqqan nauqastar jäne jası ülken egde adamdar awız bekituge şaması kelmese, oraza ustamaydı. Müñday adamdar Ramazan ayında ustamağan orazası üşin pidia (tölemaqı) beredi.

Pidia – ol orta esepmen bir adamnıñ kündelikti eki mezgil (tañğı jäne keşki) işetin ası. Onıñ mölşeri biyıl 2500 teñge dep belgilendi. Pidia beruge jağdayı bolmasa, tölemeden azat etiledi. Ol adam Alla Tağaladan keşirim tileydi. Aldağı waqıtta nauqas awruınan ayığıp ketse, därmen siz adam küş alsa, üziri ketken bop sanaladı da, bergen pidiası joyıladı («Äl-fätäwa äl-hindiya», 1/227). Yağni bwrınğı orazalardıñ qazası öteledi.

Ramazan ayınıñ qazası ötey almağan adam ajalı tayap, öler şağında artındağılarga qalğan malınan pidia berudi ösiет etedi. Bul ösiет marqumnıñ mal-mülkiniñ üşten birinen jum saladı («Äl-mufassal fi äl-fiqh äl-hanafi», 286). Pidia kedeylerge, turmıstıq jağdayı tömen adamlarga, häli našar jandarğa ülestiriledi.

Däyındağan Hasan AMANQUL

«Münara» gazetі, №7 , 2021 jıl