NAUQAS ADAMNYÑ ORAZASYNA QATISTY SURAQTAR

Suraq: Aurğan adamnıñ oraza ustauına bola ma?

Jauap: Orazanıñ sebebinen auıru asqınıp ketetin bolsa nemese bayaý jazılatın bolsa, oraza tutpaýğa boladı [1]. Tipti auzın aşpağan jağdaıda közi qattı auırsa nemese ystygy köterilse, orazanı buzuğa rұqsat etiledi. Sonday-aq, nauqas tösek tartıp jatıp qalsa, turıp namaz oquğa şaması kelmeý qalsa da auzın aşuğa boladı [2]. Ärine bul jerde täjiribege nemese bılikti därigerdiñ nusqauına jüginedi. Emdeilip bolğannan keyin ustay almağan orazasınıñ qazası öteledi. Alla Tağala Qur'anda bylaý deýdi:

فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ

«Sonda senderden kim auıru nemese jolaushy bolsa, basqa künderde ötesin» [3].

Alaıda ramazan aıynda auırudıñ barlyq türine auyz aşuğa rұqsat etile bermeýdi. Keýde oraza ustau nauqastıñ dertine şipa boluı mümkin. Öýtkeni oraza ustaudıñ köptegen auırularga em bolatını ğılımi turğıda däleldengen [4].

Suraq: Egde jastağı adamğa jäne sozılmalı derti bar kisiğe oraza ustamaýğa bola ma?

Jauap: Jyldyñ basqa mezgilinde oraza ustauğa şaması kelmeýtin qarıya kisiğe jäne sozılmalı derti bar kisiğe (ömir boıı auıratın) oraza ustamaýğa rұqsat etiledi [5]. Olarga qazası öteu de şart emes. Olarga künine bir miskindi oraza käffaratyndağydaı tamaqtandıru (tañğı jäne keşki as) uäjip boladı [6]. Bul jöninde Alla Tağala bylaý degen:

وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍۖ

«Oraza ustauğa şaması äzer jetetinder (yağni, qarttar jäne sozılmalı dertke şaldyqqan nauqastar qaza bolğan är künge) pidia retinde bir jarlynıñ (bir kündik eki mezgil) tamağın (nemese sonıñ qunyn aqşalaı) berui kerek» [7].

İbn Abbas bunu oraza ustauğa şaması kelmeýtin ülken jastağı qarıya kisi men qartaığan äýel dep tusindırgen [8].

Pidia – (orta esepmen) bir adamnıñ kündelikti (tañğı jäne keşki) toıyp işetin asy [9]. Pidiıany pitr sadaqa mölşerimen esepteýge de boladı. Pidiıany ramazan aıınıñ basında nemese soñında beruge boladı [10].

Birneşe kündiñ pidiıasyn bir adamğa nemese birneşe adamğa bölip bere aladı. Bul sadaqa halyqtyñ kedeı toptaryna, turmystyq jağdaıyı tömen köp balaly otbasığa, halı našar mүgedek jandarğa ülestiriledi. Pidia beruge jağdaıı bolmasa, odan da bosatıladı. Alla Tağaladan keşirim tileıdi [11].

Nauqas adam aldağı waqıtta sozılmalı auırunan aıığıp ketse, älsiregen adam küş jinaısa, üziri ketken bolıp sanaladı da, bergen pidiıasy joyıladı [12]. Yağni burınğı orazalardıñ qazası öteledi. Öýtkeni pidia beru üşin nauqastıñ älsizlik, syrqatty jağdaıı ölimine şeıin jalğasuı şart [13].

Suraq: Adam qant auıruna şaldyğyp, oraza ustaı almasa ne isteu kerek?

Jauap: Auıru – oraza ustamaýğa rұqsat etetin üzırlerdiñ biri. İmam Näsäfi «Känzu əd-Daqaiq» kitabında: «Auırudıñ asqınuınan qorıqsa, auzın aşuğa rұsat» [14], – degen.

Biraq bul auırulardy ekige bölip qaraiymyz:

1. Birinsisi: Jazılatın auıru. Mundai jağdaıda auızdı aşuğa boladı. Keıin auırunан aııqan soñ qazası öteledi. Alla Tağala «Baqara» süresiniñ 184-ayatında: «Al kim nauqas bolıp nemese sapar şegip oraza ustamasa, (qaza bolğan künderin) basqa waqıtta ustasın», – degen.

2. Ekinsisi: Orazağa şaması jetpeýtin, sozılmalı (xronikalıq) auıru. Bul jağdaıda oraza ustamaı är künine pidia beredi. Alla Tağala joğarıdağı ayattyñ jalğasında: «Oraza ustauğa şaması äzer jetetinder (yağni, qarttar men sozılmalı dertke şaldyqqandar) pidia retinde bir jarlynıñ tamağın berui kerek», – degen.

«Ramazan orazasına qatysty pätualar» kitabynan

• [1] «Raddu äl-muhtar», 3/403-404.

• [2] «Äl-Fätäua ät-Tatarhaniya fil-fiqhi äl-hanafi», 2/114.

• [3] «Baqara» süresi, 184-ayat.

• [4] Abdulhamid Mahmud Tuһmaz, «äl-fiqh äl-hanafi fi säubiһi äl-jädid», 1/437.

• [5] «Raddu äl-muhtar», 3/410. Abdulhamid Mahmud Tuһmaz, «äl-fiqh äl-hanafi fi säubiһi äl-jädid», 1/442.

• [6] «Äl-Hidaya sharhu bidayatu äl-mubtadi mağä sharhi äl-allämäti Abdulhai äl-Läknäui», 2/270. «Raddu äl-muhtar», 3/410.

• [7] «Baqara» süresi, 184-ayat.

• [8] Ät-Tahanaүi, «Iğläu äs-sunan», 6/2891. Buhari, №4505.

• [9] «Fätäua ät-Tarahania», 2/117.

• [10] «Raddu äl-muhtar», 2/427. «Äl-Bähru är-raıq sharhu känz əd-daqaiq», 2/308.

• [11] Abdulhamid Mahmud Tuһmaz, «äl-fiqh äl-hanafi fi säubiһi äl-jädid», 1/442-443.

• [12] «Äl-Fätäua äl-hindia», 1/227.

• [13] «Äl-Hidaya sharhu bidayatu äl-mubtadi mağä sharhi äl-allämäti Abdulhai äl-Läknäui», 2/270. «Raddu äl-muhtar», 3/410.

• [14] «Känzu əd-daqaiq», 28-bet.