Namaz uaqytyŞariatımızda barlyq nársenıñ ükımı men ádebı Qur'anda, Paǵambarymyzdyñ (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) hadisterinde, ǵalımdarymyzdyñ kitaplarında bayan dalǵan. Salman Farisidiñ (Алла оған разы болсын) müşrikterge jauap bergenindey, Allah elşisi ümbetine tipti ájetxanaǵa kirip-shyǵu ádebtérine deýin úyretip ketken.
Mısalı, namaz oqıytın adam namaz oqır aldında dáret alu, taza kiim kiyu, namaz oqıytın jerdıñ taza boluı sıyaqty şarttardy oryndaytyny belgili. Sol sekildi musulman adamnyñ tamaq işken kezde ustanatyn belgili ádebtérı bar. Sonıñ biri – tamaqty oñ qolmen jeu.
Tamaqtanbas buryn aldymen qoldy juu kerek. Allah elşisi (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Tamaq işer aldında jáne tamaqtan keyin qol juw kedeylikti joyady jáne bul amal – paǵambarlardyñ sunneti», – degen (Tabarani.).
Tamaq «Бисмилләһ» dep aytyp baryp jeu qajet. Hadiste Paǵambarymyz (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Tamaq jer aldında «бисмилләһ» dep aytyndar. Eger tamaq işip jatqanda «бисмилләһ» dep aytudy umytyp ketseñder, esine tusken sätte dereu «Бисмилләһи фи әууәл и һи уә ахириһи» dep aytyndar», – degen.
Tamaqty oñ qolmen jeu – Paǵambarymyzdyñ (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) sunneti. Ibn Omar dan (Алла оған разы болсын) riwayat etilgen hadiste Allah elşisi (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Kimde-kim tamaq jese, ony oñ qolymen jesin. Su isse, oñ qolymen içsin. Öytkeni shaytan sol qolymen jeydi, sol qolymen içedi», – degen (Muslim). Taǵy bir hadiste Paǵambarymyz (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) Omar bin Ábi Sálamaǵa (Алла оған разы болсын.): «Áy, bala! Tamaq jegende Allahnyñ aty men basta, oñ qolyñmen je jáne aldıñnan je», – degen. Imam an-Nawawi osy hadistegi sol qolmen işip-jeuden tıywǵa baylanysty: «Oñ qolmen işip-jeu – mustahab, sol qolmen işip-jeu – makruh. Eger adamnyñ oñ qolynda mugedektik, nawqastıq sekildi uzir bolsa, oǵan sol qolmen jeu makruh bolmaydy», – degen tusindirme bergen. Demek oñ qolmen işip-jeu – Paǵambarymyzdyñ (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) sunneti. Al eshbir uzirsiz sol qolmen işip-jeu – sunnetke qayşy ári makruh. Sondyqtan musulman sunnetke say oñ qolymen jeuge ádettenwi kerek. Eger oñ qolmen jey almaytynday uziri bolsa ǵana sol qolymen jeuge ruqsat etiledi.
Medet QURMASHULY,
«Iman» jurnaly, №3, 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.