ORAZAǴA NIET ETU JÓNINDE JII QOYILATYN SÚRAQTAR

Alla qalasa saǵyndyrǵan Ramazan ayynyń kelwine tört aptaday ǵana waqyt qaldy. Qulshylyq qabyl bolwı ushın onyń dwrıs oryndalwı da óte mańyzdy. Osyna oray muftyat.kz sayty QMDB Shariat jáne pátwa bólimi daıyndaǵan «Ramazan orazasyna qatysty pátwalar» kitabynan orazaǵa qatysty pátwalar men súraq-jawaptardy jariyalap otırmaq.

Búgin nazarlaryńyzǵa orazaǵa niet etw jóninde jamaǵat tarapynan jii qoyylatyn súraqtarǵa jawap usynamyz.

1. Súraq: Orazaga niet etudiń úkimi qanday?
   Jawap: Pelen kúni Alla ushın oraza twtamyn dep júregimen sheshim qabıldawdy – niet dep ataidy. Niet etw – orazanyń dwrıs bolwynyń basty sharty [1]. Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) hadisinde:

   إنَّما الأعمالُ بالنِّيَّاتِ

   «Amaldar nietke baylanysty» [2], – degen.

   Nietti tilmen aytw shart emes. Sáresine twrw nemese twramyn dep niettenip jatwdyn ózi niet etken bolyp sanalady. Ramazan orazasyna kún batqannan bastap, tań atqanǵa deıingi waqyttarda niet etw abzal.

   Eger bir jaǵdaımen tań atqanǵa deıin niet ete almasa, yaǵni uıýqtap qalsa, onda sáske waqytqa deıin, yaǵni besin namazyna bir saǵat waqyt qalǵanǵa sheıin niet etwine bolady. Odannan keıin niet etse, sol kúnniń orazasy dwrıs bolmaı qalady [3].

   Orazaga niet etkende dieta wstaw, aryqtaw maqsatynda emes, orazanyń sawabyn úmit etip, bir ǵana Allanyń razylyǵy ushın wstaw kerek.

2. Súraq: Niet qalai bolwı tiis?
   Jawap: Orazanyń ózi birneshe turge bólinedi:

3. Paryz oraza – Ramazan ayynyń orazasy.

4. Waqytyn belgilep, sert etip wstaytyn oraza.

5. Waqytyn belgilemeı, sert etip wstaytyn oraza.

6. Ramazan ayynyń qazasy.

7. Buzylǵan nápil orazanyń wájip bolǵan qazasy.

8. Káffarat (jaza) orazasy.

9. Nápil oraza.

10. Súraq: Ramazannyń ár kúnine niet etw shart pa?
    Jawap: Ramazan ayynyń ár kúni óz aldyna jeke qulshylyq bolǵandyqtan ár kúnge jeke-jeke niet etw qajet [5]. Ramazan ayynyń basynda bir ret niet etw jetkiliksi bolady. Eger ramazannyń barlyq kúnine orazaga da, awyz ashwǵa da eshqaısy niet etpese, orazanyń qazasyń óteıdi [6].

11. Súraq: Kún batpaı jatyp erteńgi orazaga niet etse, dwrıs bola ma?
    Jawap: Kún batpaı jatyp kelesi kúni oraza wstawǵa niet etse, orazasy dwrıs bolmaıdy. Tipti kún batpaı jatyp esinen talyp qalıp, kelesi kúni besinniń waqytyna deıin jalǵassa nemese osy aralyqta uıýqtap qalsa, ol kúni oraza wstaǵan bolyp sanalmaıdy. Al kún batqannan keıin niet etse, orazasy dwrıs bolady [7].

12. Súraq: Orazada «awzymdy ashtym» dep, eshńe iship-jemese, oraza buzylа ma?
    Jawap: Orazany wstawshy awyz ashwǵa tek niet etse, orazasy buzylmaıdy. Tamaq pen murnan ishke as-sw kirse ǵana oraza buzylady.

    «Ál-Fátawa ál-Hindiya» kitabynda: «Orazany wstawshy awyz ashwǵa niet etse, alai da awyz ashatyn eshbir jaǵdaı oryn almasа, onyń orazasy tolyq bolady» [8] delingen.

• [1] «Ál-Fátáwa át-Tatarkhaniya», 2/97.

• [2] Bukhari, №54. Muslim, №1907.

• [3] «Ál-Mufassal fi ál-fiqhi ál-hanafi», 1/272.

• [4] «Ál-Lubab fi sharhi ál-kitab», 1/162-163.

• [5] «Ál-Fátawa ál-Hindiya»: 1/215. «Ál-Fátáwa át-Tatarkhaniya», 2/97.

• [6] «Ál-Fátáwa át-Tatarkhaniya», 2/98.

• [7] «Ál-Fátáwa át-Tatarkhaniya», 2/97-98.

• [8] «Ál-Fátawa ál-Hindiya», 1/215.