OTBASYDA ÄYELI «TALAQ» BERSE JÜRE ME?

Erli-zayıptılardıñ otbasılıq ömirinde äyel adamnıñ talaq berui jürmeydi. Sebebi, İslamda talaq beru quqığı er azamatqa berilgen [1]. Alla Tağala Qur'anda:

يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ إِذَا طَلَّقۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ

«Äy Payğambar! Qaşan äyelderiñdi talaq qılsañdar, sonda olardı belgili merziminde ajıratıñdar» [2].

Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsın): «Rasında talaq beru quqığı er kisiniñ qolında» [3], – degen. Bul şariği dälelder talaq beru er kisiniñ ğana quqığında ekenin bildirip tur. Basqa adamdar talaq bere almaydı. Tek er azamat bul mindetti elşisine, ökiline nemese talaq ishin öz äyeliniñ qauına tapsırğan jağdayda ğana basqalar orınday aladı [4].

Al äyel adam tömendegi sebeplerge baylanıstı qazige şağım tüsirip, ajırasuğa boladı:

• Küyewi belsizdikke uşırap, erkektik mindetin orınday almasа;

• Jındı, qoyanşıq bolsa;

• Alapes, SPID aurwına şaldıqsa t.b.;

• Eri napaqamen qamtamasız etpese;

• Küyewi üyin tastap ketip qalsa;

• Eri äyeline zorlıq körsetse; Mısalı, denesine iz qaldıratınday uratın bolsa.

• Qazi erli-zayıptılardı lağinet aytqızsa; yağni eri äyelin «zina» jasadı dep nemese «mınaumen bala emes» dep ayıptap, isti qazige kötergende, qazi olarğa bir-birine lağnet aytqızıp ajıratadı [5].

Osınday jağdaylarda qazi erli-zayıptılardıñ arasına aralasıp, naqty dälelderge köz jetkizgen soñ bir şeşim şığaradı.

[1] Uahbatu az-Zuhayli, «äl-Fiqhu äl-islämi uä ädilätuhu», 7/349.

[2] «Talaq» süresi, 1-ayat.

[3] Näylu äl-äutar, 6/138.

[4] Äl-Azhar universiteti, «Şariğat jäne zan» fakulteti, «äl-Ahualu äş-şahsiya fi äş-şariğati äl-islamia», 136-137. «äl-Muhzib», 2/81.

[5] Muhammed Äbu Zahra, «äl-Ahualu äş-şahsiya», 345-348.Ali Juma, «äl-Kälimu ät-tayıb – fätaua asriya», 2/277.