Özür halı degenımız ne jäne özür iesı qaşan däret alady?

Fiqhta özür ūğymy eñ köp qoldanylatyn mäselelerdıñ basynda ünemı jalğasatyn därettı būzatyn jağdailar tūrady. Üzdıksız mūrynnan qan ağu, zärın ūstai almau, ünemı qūsu, jel şyğaru, jaranyñ ünemı qanap nemese ağyp tūruy, äielderdıñ istihaza jağdailary siiaqty därettı būzatyn jäne üzdıksız bolatyn dene aurularyna özür, osyndai özürı bar adamdarğa özür iesı dep atalady. (Käsäni, Beda’i, 1/28, 29; Märğinani, äl-Hidaia, 1/34; İbn Abidin, Reddül-muhtar, 1/305)

Adamnyñ ğibadat tūrğysynan özür iesı bolyp sanaluy üşın, özürı bır namaz uaqyty ışınde däret alyp, namaz oquğa jetkılıktı uaqytqa da toqtamauy jäne är namaz uaqytynda eñ az degende bır ret qaitalanuy kerek. Özür halı, sebeptıñ tolyq bır namaz uaqyty boiy toqtauymen joiylady. (İbn Abidin, Reddül-muhtar, 1/305-306)

Özür iesı adam Hanafi mäzhabyna säikes är namaz uaqyty üşın däret alady. Sebebı Paiğambarymyz (s.a.s.) özür iesı äielge osylai ısteudı būiyrğan. (Buhari, Vudu’, 63 [228]) Özür iesı, özürınen basqa därettı būzatyn basqa jağdai bolmağanşa, alğan däretımen qalağanynşa paryz, uäjıp, sünnet, qaza namazdaryn, jūma jäne ait namazdaryn oqi alady, Qağbany tauaf ete alady jäne Mūsafqa qol tigıze alady. (Märğinani, äl-Hidaia, 1/34) Alaida özür iesınıñ däretı namaz uaqyty şyqqanda būzylady. Sondyqtan jaña namaz uaqytynda qaitadan däret aluy kerek.

Özür iesınıñ däretı özür halı syrtynda därettı būzatyn basqa närselermen de būzylady. (Käsäni, Beda’i, 1/28) Mysaly, zärın ūstai almaityn jäne osy sebeppen özür iesı sanalatyn adamnyñ mūrnynan qan ağuymen nemese jel şyğarumen däretı būzylady.

İmam Şafiği boiynşa özür iesı adam är namaz uaqyty ışınde oqityn är paryz namaz üşın jeke-jeke däret aluy kerek. Sebebı onyñ däretı oqyğan namazy bıtken soñ būzylady. Būl däretpen qalağanynşa näpıl namaz oqi alady. (Şirbini, Muğnil-muhtaj, 1/282)

Mäliki mäzhabyna säikes özür iesınıñ däretı uaqyttyñ kıruı nemese şyğuymen emes, özürden basqa därettı būzatyn närse paida boluymen būzylady. (İbn Ruşd, Bidaiatül-müjtähid, 1/41; Desuki, Haşiia, 1/114-118)

Adamdağy özür halı ony qatty qinaluğa jäne däret aluda eleulı qiyndyqtarğa duşar etse, Mäliki mäzhabynyñ osy közqarasymen amal etuge bolady.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu