QADIR TUNININ ARTYQSHYLYGY NEDE?

Qadir tuni – qasietti, tağdır, tarılu degen mağınalardy bildirip, musulman üşin erekşe keşe sanalady. Qadir tuni – Alla Tağala periştelerge ämir etuimen Qur'an Kärimdi Lauh-ul Mahfuzdan (barlıq jaratılıstıñ tağdırı jazılğan kitap) Bayt-ul Ğizzaga (dünie aspany) tüsirgen qasietti tün. Ol turalı Alla Tağala Qur'anda:

إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ

«Negizinen Qur'andı Qadir tüninde tüsirdik» [1], – dep aytqan. Keyin 23 jyl boyı türli sebepten jäne oqiğalardan baylanıstı Payğambarımızğa (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) wahiy etilip otırğan.

Bul tünniñ artyqşylyğı turalı Alla Tağala Qur'anda bılay deydi:

لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ

«Qadir tuni mıñ aydan da qayyrly» [2].

Payğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn):

مَن قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إيمَانًا واحْتِسَابًا، غُفِرَ له ما تَقَدَّمَ مِن ذَنْبِهِ

«Kim Qadir tunin imanmen jäne sawap tilep, (namazda) turumen ötkizse, ötkən günaları keşiriledi» [3], – deydi.

Änas ibn Mälik (Alla oğan razı bolsyn) bılay dep aytqan: «Ramazan kelgende Alla Elşisi (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn): «Rasında, senderge bul ay keldi! Onda mıñ aydan da qayyrly bir tün bar. Sonda kim ol tünde beyqamdyq tanıtsa, onıñ barlıq igiliginen qur qaladı. Al onıñ barlıq igiliginen tek nağız maqrūm adam ğana ayırılıp qaladı» [4].

Imam Mujahid: «Qadir tuninde jasalğan amal (namaz, Qur'an oqıu, sadaqa beru) mıñ aydıñ işinde jasalğan amal’dan hayyrly» [5] – dese, Hafiz Ibn Rajab: «Qadir tunin jibеріп alğandarymnyn ornyn tolyqtıru üşin qoldanamyn, öytkeni bul tün tutas ömirge teñ keledi ğoy!» [6] – degen.

Qadir tuni Ramazannıñ qay tuni boladı?
Jauap: Qadir tuni ramazannıñ qay tuni ekendigi turalı eki riwayat bar:

1. Soñğı on kündiñ taq tünderi. Ayşa (Alla oğan razı bolsyn) anamyz: «Qadir tunin ramazannıñ soñğı on kündiñ taq tünderinen izdender» [7], – degen hadis jetkizgen. Jäne Ibn Abbastan (Alla oğan razı bolsyn) jetken: «Qadir tunin ramazannıñ soñğı on künden, qalğan toğızynşı, jetinşi jäne besinşi tünderden izdender» [8], – degen riwayat bar.

2. Jiyırma jetinşi tün: Ibn Omardan jetken hadiste Payğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn):

تَحرُّوا ليلَةَ القَدْرِ في السَّبْعِ الأواخِرِ

«Qadir tunin jiyırma jetinşi tünnen izdender» [9], – degen.

Ubay ibn Kağb qadir tuni turalı bılay deydi: «Allağa sert! Rasında men ol tünniñ qay waqyt ekendigin bilemin. Biluişe Payğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) tünin qulışılıqpen ötkizuge ämir etken tün – ol jiyırma jetinşi tün» [10].

Abdulla bin Abbas (Alla oğan razı bolsyn) riwayat etken tağı bir hadiste bılay delinedi: «Payğambarga (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) bir qart kelip: «Ua, Allanyñ Elşisi! Men auır qartpyn, mağan tünde qulışılıq etu auır tiedi. Mağan bir tün körsetip beriñiz, Alla Tağala qadir tunine say keluine jar bolğay», – deydi. Payğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn): «Jetinşi (27) tünde tur», – dep jauap beredi» [11].

Bul mübärek tünniñ jasırın boluınıñ syry ajal men qıyamet kündiñ jasırın boluı sekildi musulman balasynan ğibadattı köbeyte tüsuge jäne de ğapıl qalıp, jalqaulıq tanıtpau üşin qulışılıqqa yntalandıru maqsatında jatqan boluı mümkin [12].

«Ramazan orazasına qatıstı pätualar» kitabynan

• [1] «Qadr» süresi, 1-ayat.

• [2] «Qadr» süresi, 3-ayat.

• [3] Buhari, №1901.

• [4] Ibn Mäjä, 1/289.

• [5] Ibn Kasir, «Muhtasar täfsir», 3/659.

• [6] «Lätaifu äl-mağarif», 191.

• [7] Buhari, №2020. Muslim, №1169.

• [8] Buhari, №2021.

• [9] Muslim, №1165.

• [10] Muslim, №762.

• [11] Ahmad, №2149.

• [12] «Tafsiru äl-Munir», 338-bet