Qandai jağdailarda däret ornyna täiämmüm jasalady?

Täiämmüm – keibır erekşe jağdailarda däret pen ğūsyldyñ ornyna jasalatyn erekşe amal bolyp tabylady jäne tek belgılı bır sebep bolğanda ğana rūqsat etıledı. Eger däret pen ğūsyl alu üşın su tabylmasa nemese su bolsa da ony qoldanu mümkın bolmasa, ekeuınıñ ornyna täiämmüm jasalady.

Täiämmümnıñ su tabylmağan jağdaida jasalatyny jaily aiattarda anyq aitylğan. (än-Nisa, 4/43; äl-Maida, 5/6) Täiämmümge qatysty hadister de su tabylmağan kezde täiämmüm jasauğa bolatynyn rastaidy. Mysaly, bır adam şetke şyğyp, jamağatpen namazğa qatyspağanyn körgen Paiğambarymyz (s.a.s.) odan: «Ei, pälenşe! Nege jamağatqa qatyspaisyñ?» dep sūrağanda, älgı adam: «Ua, Allanyñ elşısı, men jünıp boldym; su da joq» dep jauap beredı. Sonda Paiğambarymyz (s.a.s.): «Topyraqty paidalan, ol sağan jetkılıktı» dep būiyrğan. (Buhari, Täiämmüm, 9 [348]; Muslim, Mäsäjid, 312 [682])

Täiämmüm kelesı jağdailarda jasalady:

a) Däret ne ğūsyl aluğa jetetındei su tabylmasa,

b) Su bar bolsa da, oğan jetu mümkındıgı bolmasa,

c) Su bar bolsa da, aua raiynyñ tym suyq boluy, şomylatyn orynnyñ bolmauy siiaqty kedergılerge bailanysty sudy paidalanu mümkın bolmasa,

d) Densaulyqqa bailanysty sudy qoldanu ziiandy bolsa,

e) Juynğanda nemese däret müşelerın juğan kezde auyryp qalu, auruynyñ asqynuy nemese jazylu merzımınıñ ūzaruy yqtimal bolsa,

f) Denenıñ nemese däret müşelerınıñ jartysynan köbın jara, küiık jäne t.b. sebeptermen juu mümkın bolmasa.

Al denesınıñ jartysynan azy jaraly adam sau müşelerın juady, jaraly jerlerın mäsıh etedı. Būl mäselege qatysty bır riuaiatta, jünıp bolğan jaraly adamğa ğūsyl alu būiyrylyp, ol juynğan soñ qaitys bolğany aitylady. Būl habar Paiğambarymyzğa (s.a.s.) jetkende: «Olar ony öltırgen! ...Al oğan täiämmüm jetkılıktı edı» (Äbu Däud, Taharat, 122 [336]) dep aitqan.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu