Qaza namazynyñ dälelı qandai?

Qūranda uaqytynda oqylmağan namazdardyñ qaza etıluı turaly anyq bır söz joq bolsa da, Paiğambarymyz (s.a.s.) uaqytynda oqi almağan namazdaryn qaza etken jäne sahabalaryna da osylai ısteudı ūsynğan. Alla Elşısı (s.a.s.): «Kımde-kım namazdy ūmytyp ketse nemese ūiyqtap qalsa, esıne tüskende ony oqysyn. Onyñ käffaraty tek osy.» (Müslim, Mäsäjid, 315 [684]; qarañyz: Buhari, Mäuaqitu’s-salat, 37 [597]) dep būiyrğan. Sondai-aq Paiğambarymyz (s.a.s.) Hendek soğysynda şaiqastyñ qyzuynan ekıntı namazyn oqi almağan; osyğan bailanysty: «Bızdı ekıntı namazynan aiyrdy. Alla olardyñ üilerı men qabırlerın otqa toltyrsyn.» dep qarğap, ekıntı namazyn aqşam uaqyty kırgende qaza etken. (Müslim, Mäsäjid, 205 [627]; qarañyz: Buhari, Däğuat, 58 [6396]) Sondai-aq Haibardy alğannan keiın qaityp kele jatqanda, bır jerde aialdap, ūiyqtap qalyp, uaqytynda oqi almağan tañ namazyn kün şyqqannan keiın qaza etken. (Müslim, Mäsäjid, 309 [680])

Bes uaqyt namazdyñ paryzy men ütır namazy qaza etıledı. Qazağa qalğan tañ namazy sol künnıñ besın uaqyty kırmei tūryp oqylsa, onyñ sünnetı de qaza etıledı. Sondai-aq besın namazynyñ tört räkağattyq alğaşqy sünnetı de uaqyt şyqpaiynşa besınnıñ paryzynan keiın oqylady. Būdan bölek, ötken namazdar qalai qazağa qalsa, solai oqylady, iağni saparda qalsa — sapardağydai, tūraqty jağdaida qalsa — tūraqtydağydai qaza etıledı. (Mäusili, äl-İhtiiar, 1/63)

Ūmytyp qalu nemese ūiyqtap qalu siiaqty sebepsız, ädeiı tastalğan namazdardyñ qazasy turaly eşqandai hadis joq. Bıraq būl ädeiı tastalğan namazdardyñ qazasy qajet emes degendı bıldırmeidı. Sebebı Ramazanda ädeiı jynystyq qatynasqa tüsıp, orazasyn būzğan adamğa Alla Elşısı (s.a.s.) ärı käffaratty, ärı sol küngı orazanyñ qazasyn būiyrğan (Ahmad b. Hanbal, äl-Müsnad, 2/208 [6944-6945]; Bäihaqi, äs-Sünänül-kubra, 4/382 [8059-8060]), būl paryz ğibadatty ädeiı tastau jağdaiynda da qaza qajet ekenıne dälel. Sondai-aq Paiğambarymyzdyñ (s.a.s.) sebeppen uaqytynda oqi almağan namazdaryn qaza etuı jäne sahabalarğa da osyny būiyruy eskerılse, sebepsız tastalğan namazdardyñ qazasy aldymen qajet degen qorytyndyğa keluge bolady. (Näuäui, äl-Mäjmu’, 3/68)

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu